Kategorie konkursowe oraz nagrody:

☑️ Danie Główne – kaczka z jabłkiem (1 tys. zł)
☑️ Deser – szarlotka (1 tys. zł)
☑️Tarnogórski Rarytas – dowolne danie z jabłkiem (2 tys. zł)

Zgłoszenia do konkursu są przyjmowane na adres e-mail: marketing@kopalniasrebra.pl lub w wersji tradycyjnej (papierowej) do Urzędu Miejskiego w Tarnowskich Górach, Tarnowskie Góry, Rynek 4, Wydział Kultury, Turystyki i Promocji, pokój nr 4 (parter) z dopiskiem „Wybory Pięknej z Rept”. Termin nadsyłania zgłoszeń upływa 17 kwietnia 2024 r.  o godz. 15.00.

Jury składające się z profesjonalistów będzie odwiedzało lokale w tygodniu poprzedzającym wydarzenie i zgodnie ze stworzonym po zakończeniu zapisów harmonogramem. Nagrodzonych poznamy na scenie w dniu 26 kwietnia. Zwycięskie dania będą musiały znaleźć się w menu danych restauracji.

Piękna z Rept konkurs kulinarny 2026 REGULAMIN

formularz zgłoszeniowy

arkusz oceny

– Wystawa traktuje o fenomenie tarnogórskiego górnictwa, które na przestrzeni stuleci z potężnego ośrodka wydobywczego kruszców ołowiu, srebra i cynku oraz ośrodka innowacji, a także postępu technologicznego zamieniło się w bardzo popularną atrakcję turystyczną, a następnie zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO – mówił podczas wernisażu, który odbył się 5 maja 2024 r. Mariusz Gąsior, kurator wystawy, autor katalogu i kustosz zbiorów w Stowarzyszeniu Miłośników Ziemi Tarnogórskiej.

OPIS

Od końca średniowiecza Tarnowskie Góry stanowiły jeden z głównych ośrodków wydobycia srebra i ołowiu w Europie Środkowej. Niewiele jest innych miejsc na świecie, w których historia górnictwa i uprzemysłowienia jest tak imponująca jak tutaj. Nic więc dziwnego, że w 2017 roku Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO uznał krajobraz górniczy Tarnowskich Gór za miejsce o „wyjątkowym” i „uniwersalnym” znaczeniu i wpisał go na listę światowego dziedzictwa. Dziś Tarnowskie Góry są ważnym miejscem turystyki przemysłowej, która ma tu kilkusetletnią tradycję. Już w XVIII wieku Johann Wolfgang von Goethe i Alexander von Humboldt odwiedzili miasto, aby podziwiać nowatorskie maszyny parowe.

Od maja 2024 roku do grudnia 2025 roku Górnośląskie Muzeum Krajowe w Ratingen prezentowało wystawę, która dokumentowała imponującą historię tarnogórskiego przemysłu i rozwój lokalnej turystyki przemysłowej Wystawa została zorganizowana we współpracy ze Stowarzyszeniem Miłośników Ziemi Tarnogórskiej – organizacją, która odegrała kluczową rolę w procesie uzyskania przez Tarnowskie Góry statusu światowego dziedzictwa, jak i w działaniach na rzecz utrzymania go w przyszłości.

„Gorączka Srebra. Górnictwo tarnogórskie – światowe dziedzictwo na Górnym Śląsku”

Autor: Mariusz Gąsior

Redakcja: Zbigniew Pawlak i Dawid Skrabania

Wydawnictwo: Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej i Muzeum Górnośląskie w Ratingen

4 miesiące temu Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej podpisało porozumienie z Uniwersytetem Opolskim. 27 czerwca w naszej siedzibie gościliśmy prof. Małgorzatę Rajfur (Zastępca Dyrektora Instytutu Biologii, Kierownik Katedry Botaniki i Monitoringu Biologicznego), dr Grzegorza Kłysa (Instytut Biologii UO, autor wielu badań dot. nietoperzy w tarnogórskich podziemiach) i dr inż. Pawła Świsłowskiego (Instytut Biologii UO). Teraz możemy poczytać o pierwszych efektach badań, prowadzonych przez duet Kłys i Świsłowski.

„Mchowe” zagadki rozwiązane. Pierwszy z opisanych gatunków to Kindbergia praelonga (kindbergia długogałęzista) = Eurhynchium praelongum. Gatunek raczej pospolity, który jest spotykany na wilgotnych stanowiskach, kamieniach, skałach. Nikt do tej pory nie pisał o jego występowaniu w podziemiach. Drugi z gatunków to Didymodon rigidulus (Paroząb sztywny)występuje na Śląsku. Rośnie na osłoniętych, często zacienionych, bogatych w podłoże ścianach, betonie, dachówkach, kostce brukowej i naturalnych skałach na nizinach – mówi dr Grzegorz Kłys.

Rodzaje występujących pod ziemią mchów:

✅ Kindbergia praelonga (syn. Eurhynchium praelongum)

Opis gatunku: mech średniej wielkości (zazwyczaj 3–5 cm), regularnie dwu- do trzykrotnie rozgałęziony pleurokarp. Kluczową cechą diagnostyczną jest wyraźnie odmienny kształt liści łodyżkowych (na głównej łodydze) oraz liści na gałązkach bocznych. Liście łodyżkowe mają szerszą nasadę i sercowato-trójkątny kształt, przy czym ich nasada obejmuje łodygę. Liście gałązkowe są mniejsze, raczej jajowate, bez wyraźnie obejmującej nasady. Żebro pojedyncze, długie, brzegi liści wyraźnie ząbkowane. Sporogony występują dość często, osadzone w środkowej części rośliny.

Ekologia: należy do najbardziej cienioznośnych pospolitych mchów niżowych. Najczęściej rośnie na ziemi w lasach, u podstawy pni, pod skałami. Gatunek higrofilny, preferujący podłoża zasobne w składniki pokarmowe, o odczynie obojętnym do zasadowego.

Podziemia i jaskinie: Kindbergia praelonga była już notowana w niektórych systemach podziemnych / jaskiniowych. Regularnie występuje w jaskiniach na Azorach. Ilustruje to fakt, że cienioznośne, wilgociolubne pleurokarpy mogą dobrze prosperować w „półmroku” stref wejściowych.

Cedrés-Perdomo, R. D., Polaíno-Martín, C., Jennings, L., & Gabriel, R. (2024). Seeking a Hideout: Caves as Refuges for Various Functional Groups of Bryophytes from Terceira Island (Azores, Portugal). Diversity, 16(1), 58.

Gabriel, R.; Pereira, F.; Borges, P.A.V.; Constância, J.P. Indicators of conservation value of Azorean caves based on its bryophyte flora at cave entrances. In Proceedings of the XI International Symposia on Vulcanospeleology, Pico Island, Azores, Portugal, 12–18 May 2004; pp. 114–118.

——————-

✅ Didymodon rigidulus

Opis gatunku: mech drobny, akrokarpowy (rośliny osiągają wysokość 1–1,5 cm). Liście wąskie, 1–3 mm długości, w stanie suchym przylegające do łodygi, w stanie wilgotnym odstające. Żebro pojedyncze, czasami wybiega w krótką, tępą końcówkę. Często wytwarza wegetatywne gemmy, którymi się rozmnaża.

Ekologia: wyraźnie kalcyfilny gatunek, rosnący zarówno na podłożu pierwotnym (skały wapienne), jak i wtórnym (murki, beton, bruk). Częstszy na niżu i w niższych położeniach górskich, zazwyczaj zasiedla miejsca ocienione.

Podziemia i jaskinie: gatunek ten bywa często znajdowany na wapiennych ścianach, zwłaszcza w strefie wejściowej jaskiń.

Mulec, Janez & Kubešová, Svatava. (2010). Diversity of bryophytes in show caves in Slovenia and relation to light intensities. Acta Carsologica / Karsoslovni Zbornik. 39. 587-596.

————

Podsumowanie: Ogólna zasada ekologii mchów jaskiniowych (systemów podziemnych): sprzyjające siedliska występują zwłaszcza dla mchów kalcyfilnych – zasiedlają one jaskinie w partiach oświetlonych, zarówno światłem naturalnym w strefie wejściowej („twilight zone”), jak i światłem sztucznym w jaskiniach udostępnionych turystycznie. Jaskinie zapewniają im stabilny i wilgotny mikroklimat oraz zwiększoną dostępność składników pokarmowych.

To pierwsze wyniki badań prowadzonych w tarnogórskich podziemiach, które tylko rozbudzają apetyt na kolejne odkrycia.

Uroczysta gala rozstrzygnięcia 22. edycji Konkursu odbyła się 3 października, na Tour-Salon 2025 w Poznaniu. Uczestniczyli w niej m.in. poseł Jakub Rutnicki, Minister Sportu i Turystyki, Rafał Szmytke, Prezes Polskiej Organizacji Turystycznej oraz Małgorzata Wilk-Grzywna.

Nagrodę odebrał Zbigniew Pawlak, prezes zarządzającego jedynymi obiektami z listy UNESCO w woj. śląskim Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej. To już kolejny certyfikat w kolekcji organizacji. W 2014 r. Najlepszym Produktem Turystycznym została wyróżniona Zabytkowa Kopalnia Srebra, a 5 lat później ten sam obiekt odebrał tzw. „oskara” polskiej turystyki, czyli Złoty Certyfikat Polskiej Organizacji Turystycznej.

Polska Organizacja Turystyczna od 2003 roku prowadzi konkurs na Najlepszy Produkt Turystyczny. Celem jest podnoszenie jakości i konkurencyjności oferty turystycznej poprzez kreowanie produktów, które nie tylko wyróżniają się atrakcyjnością turystyczną, ale także są nowatorskie, przyjazne turystom i dające wiele możliwości spędzenia w ciekawy sposób wolnego czasu. Przy ocenie kandydatur brane są pod uwagę między innymi dostępność dla turysty czy wykorzystanie nowoczesnych technologii i innowacji w rozwoju produktów. Certyfikaty Polskiej Organizacji Turystycznej stanowią rekomendację i gwarancję usług na najwyższym poziomie. Nagrodzeni objęci są programem promocyjnym Polskiej Organizacji Turystycznej, co zwiększa ich rozpoznawalność w kraju i za granicą.

Posiadanie Certyfikatu POT jest cenną nagrodą – prestiżowo i wizerunkowo. Posiada też wartości praktyczne. Podnosi rangę produktu turystycznego, wzmacnia jego pozycję w oczach klientów. Odgrywa rolę marketingowego atutu w prowadzonych kampaniach promocyjnych. Często turyści poszukujący pomysłów na zwiedzanie kolejnych miejsc, kierują się szlakiem nagrodzony właśnie certyfikatami POT.

Gloria Artis to polskie odznaczenie, medal przyznawany przez ministra osobom i instytucjom za wybitne zasługi w dziedzinie twórczości artystycznej, działalności kulturalnej lub ochronie kultury i dziedzictwa narodowego. Istnieją trzy stopnie medalu: złoty, srebrny i brązowy.

– W Tarnowskich Górach srebro jest ważniejsze niż złoto – żartował Przewodniczący Zarządu SMZT Zbigniew Pawlak. A Werner Lubos wręczył kwiaty inicjatorce przyznanej mu nagrody – Zofii Krzykowskiej oraz swojej żonie, która dzielnie znosi to, że artysta więcej czasu spędza w swojej pracowni niż w domu.

Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej to jedna z najstarszych i najbardziej zasłużonych organizacji pozarządowych w Polsce. Jej początki sięgają lat 50-tych XX w. Bez pracy społeczników nie byłoby dziś dwóch sztandarowych zabytków techniki związanych z górnictwem kruszców srebra, ołowiu i cynku tj. Sztolni Czarnego Pstrąga i Zabytkowej Kopalni Srebra. Na przestrzeni lat organizacja ta uczestniczyła także m.in. w tworzeniu Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego, organizowała międzynarodowe plenery artystyczne, wystawy, spotkania, konferencje ekologiczne, popularnonaukowe oraz zainicjowała wiele badań związanych z historią ziemi tarnogórskiej.

To kolejne odznaczenie w kolekcji Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej. Wśród tych najważniejszych państwowych wyróżnień są przyznany w 2013 r. tytuł Strażnika Dziedzictwa Rzeczpospolitej oraz wręczona w 2008 r. Statuetka Pro Publico Bono.

Prof. Werner Lubos (ur. w 1941 r.) przez całe życie związany jest z Tarnowskimi Górami. W 1960 r. został członkiem stowarzyszenia, brał udział w pracach Komitetu Odbudowy Kopalni Zabytkowej, a od lat 70. kieruje Sekcją Artystyczną SMZT. Znany jest przede wszystkim ze swoich obrazów oraz witraży, ale zajmuje się także rzeźbą, ceramiką, metaloplastyką i scenografią. Jest profesorem w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Częstochowie.

-W Tarnowskich Górach znajduje się jedno z największych skupisk nietoperzy w woj. śląskim. Chcemy zobaczyć, ile ich teraz jest oraz jakie mają warunki do zimowania w naszych podziemiach i właśnie dlatego współpracujemy w tym temacie z Uniwersytetem Opolskim – mówi Zbigniew Pawlak, prezes SMZT.

Odległość dzieląca Tarnowskie Góry i Oda to aż 8 450 km! Różnica czasu wynosi 7 godzin – gdy w Polsce była 9.00, w Japonii zegary wskazywały już 16:00. Spotkanie w siedzibie Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej poprowadził jego prezes Zbigniew Pawlak, w obecności członków zarządu:

– Andrzeja Kancelarza, nauczyciela i koordynatora projektu ze strony Szkoły Podstawowej nr 15 im. Gwarków Tarnogórskich

– Grzegorza Rudnickiego,

– oraz Mirosława Błaszczaka, byłego dyrektora Instytutu Polskiego w Tokio, który wspiera nas w kontaktach z Japonią.

Po stronie japońskiej spotkanie prowadziła Yuko Takeda, naczelnik ds. edukacji szkolnej w Radzie Edukacyjnej miasta Oda. Obecni byli również:

– Tadashi Nakamura, dyrektor wykonawczy organizacji pozarządowej NPO Iwami Ginzan Cooperative Conference,

– Takao Yamate, starszy urzędnik ds. archeologii w dziale Iwami Ginzan Rady Edukacyjnej miasta Oda,

– oraz dyrektor jednej z odajskich szkół – pan Kawazu.

Szkoła Podstawowa nr 15 z Tarnowskich Gór i jedna z placówek edukacyjnych w mieście Oda już aktywnie współpracują w ramach międzynarodowej wymiany. Uczniowie i nauczyciele z Japonii uczą się o Tarnowskich Górach, korzystając m.in. z materiałów i rozwiązań zawartych w naszym filmie edukacyjnym. Z kolei uczniowie i uczennice z „Piętnastki” nakręcili film o swojej szkole oraz przygotowali prace artystyczne przedstawiające kopalnię Iwami Ginzan – jej historię, dziedzictwo i znaczenie dla japońskiej kultury.

Przypominamy, że w 2023 roku, podczas Dni Gwarków, mieliśmy zaszczyt gościć delegację z miasta Oda. Był to pierwszy etap współpracy i poznania. Cofając się jeszcze dalej – już w 2017 roku, dzięki wsparciu pana Mirosława Błaszczaka, kopalnia Iwami Ginzan zaprezentowała u siebie wystawę o Tarnowskich Górach, Bytomiu i Zbrosławicach, przygotowaną w ramach naszej wspólnej drogi do wpisu na Listę UNESCO. Nasza współpraca z Japonią ma więc solidne fundamenty i wieloletnią historię – a teraz wkracza w nowy, edukacyjny etap!

– Pomysł zrodził się podczas tworzenia wniosku do wpisu naszych obiektów na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Koniecznie trzeba było wtedy zrobić analizę porównawczą z innymi tego typu miejscami na świecie. Kopalnia Srebra w Iwami Ginzan, która także znajduje się na liście UNESCO, bardzo chętnie rozpoczęła z nami ten projekt i dzieci w Oda już uczą się o Tarnowskich Górach – mówi Zbigniew Pawlak, prezes Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, które zainicjowało współpracę.

Kto śledzi działalność zarządzającego kopalnią i sztolnią stowarzyszenia ten wie, że kontakty z Japonią rozwijają się bardzo prężnie. Przedstawiciele miasta Oda i kopalni Iwami Giznan przylecieli do Tarnowskich Gór na Gwarki w 2023. I to właśnie wtedy omówiono pomysł współpracy pomiędzy szkołami. Projekt nie skupia się na turystyce, lecz na edukacji najmłodszych – przekazywaniu wartości dziedzictwa, historii i tradycji związanych z wydobyciem srebra. 

Pierwszy element projektu to film edukacyjny (warto nadmienić, że bardzo profesjonalny; nagraniem i montażem zajął się Jacek Nawrat z LUMBERJACK STUDIO). Do sfinansowanej przez SMZT produkcji scenariusz napisała Hanna Marczyńska (członkini stowarzyszenia), która do odegrania głównych ról zaangażowała swoje dzieci. Franek i Marysia (Jurek i Klara Marczyńscy) opowiadają o Tarnowskich Górach. Towarzyszy im dziadek Marian Wróbel (również członek SMZT). Podczas wycieczki omawiają historię miasta i pokazują najciekawsze miejsca. Równocześnie zadają pytania i proponują zadania do wykonania dla swoich kolegów z innych srebrnych miast na świecie.

Kolejnym krokiem był wybór szkoły, która miałaby nawiązać kontakt z placówką w Oda. Padło na Szkołę Podstawową nr 15 im. Gwarków Tarnogórskich. Jak mówi dyrektorka Teresa Banaś, imię zobowiązuje, dlatego szkoła nie wahała się ani chwili i od razu przystąpiła do projektu. Uczniowie już zobaczyli zdjęcia kopalni Iwami Ginzan, a później stworzyli swoje autorskie prace, które można podziwiać na szkolnej gazetce. Projekt zatem trwa, a najbardziej fascynujące jest w nim to, że nie ma żadnych ram czasowych i na pewno się nie skończy – dodaje Banaś. W działania zaangażował się także nauczyciel Andrzej Kanclerz, który po godzinach pracy jest Członkiem Zarządu SMZT. Dodatkowo uczniowie nakręcili już swój filmik, który przedstawia szkołę. 

Dzieci w Oda już uczą się o Tarnowskich Górach. Narracja o naszym mieście została wprowadzona na ich lekcjach, ponieważ w japońskim programie nauczania jest zapis dot. nauczania o lokalnym dziedzictwie i dzięki temu tam jest łatwiej dokonywać takich zmian. Uczniowie zachwycili się filmem SMZT i… już chętnie wykonują zadania oraz prace zaproponowane w scenariuszu – mówi Mirosław Błaszczak – w przeszłości dyrektor Instytutu Polski w Japonii, który pomaga stowarzyszeniu w kontaktach z Japończykami. Dodaje także, że jest zachwycony otwarciem Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej na świat (być może przedstawicielom i uczniom z Tarnowskich Gór uda się odwiedzić Japonię w 2027 r.). Warto nadmienić, że docelowo “srebrna sieć” ma połączyć wszystkie miasta na świecie, które są związane z wydobyciem srebra, a każda tarnogórska szkoła podstawowa ma mieć kontakt z inną zagraniczną placówką.

Wyróżnieni:

✅ Szarlotka – Beczka Wina TG

Piękna w szarlotce – klasyczna szarlotka z lodami jabłkowymi z imbirem, miodem i cynamonem.

✅ Danie główne / kaczka z jabłkami – Wisniowy Sad

Filet z kaczki marynowany w soli peklowej, czosnku i majeranku, cepeliny z ciasta na kluski, farsz rilletts z udek z kaczki duszonych w smalcu gęsim i whisky z cebulą oraz tymiankiem, podkręcone gorczycą oraz omastą z prażonych jabłek z mango podlane likirem contrieau

✅ Tarnogórski Rarytas – Restauracja Renesans

Pyzy jabłkowo-ziemniaczane z konfitowaną kaczką okraszoną szarlotką.

Nagrodzeni otrzymali statuetki, dyplomy oraz… czeki (Tarnogórski Rarytas 2 tys. zł, a kaczka oraz szarlotka po 1 tys. zł).

Zwycięskie dania obowiązkowo muszą znaleźć się w menu restauracji.

Jury oceniało dania przez 2 dni w składzie: Jolanta Tuszyńska, wiceburmistrz Tarnowskich Gór ds. społecznych, Małgorzata Cieśla, dyrektor tarnogórskiego gastronomika, Stanisław Karcz, wiceprezes SMZT, Łukasz Wylenżek, cukiernik, Grzegorz Bien, uczestnik programu TVN MasterChef oraz Borys Loch, uczestnik programu TVN MasterChef Nastolatki.

Nagrody 2025

Jury (w składzie: Andrzej Kanclerz, Stanisław Zając, Małgorzata Kozioł, Agnieszka Leciejewska) po zapoznaniu się z wszystkimi pracami postanowiło nie przyznać I i II miejsca. Odstąpiono od zapisu Regulaminu pkt VI ust. 5: „Organizatorzy zastrzegają sobie prawo do nierozstrzygnięcia konkursu lub nieprzyznania jednej z nagród”. Postanowiono przyznać następujące nagrody pieniężne:

Nagrodę w wysokości 300,00 zł brutto ufundowaną przez Miejską Bibliotekę Publiczną im. Bolesława Lubosza w Tarnowskich Górach za zdobycie III miejsca otrzymuje:
Pani Lucyna Rabsztyn za pracę „Legenda abo beranie o Pięknej z Rept” .

I wyróżnienie i nagrodę w wysokości 200,00 zł brutto ufundowaną przez Miejską Bibliotekę Publiczną im. Bolesława Lubosza w Tarnowskich Górach otrzymuje:
Pani Adriana Gietka za pracę „Legenda o Pięknej z Rept” .

II wyróżnienie i nagrodę w wysokości 200,00 zł brutto ufundowaną przez Miejską Bibliotekę Publiczną im. Bolesława Lubosza w Tarnowskich Górach otrzymuje:
Pani Bogumiła Rostkowska za pracę „Piękna z Rept”.

Konkurs 2026

W kolejnej edycji konkursu można stworzyć swoją legendę lub bajkę (rozumiana jako opowiadanie dla dzieci) prozą z dialogami napisaną w języku polskim, której akcja toczy się w przeszłości. Inspiracją powinna być Piękna z Rept, czyli lokalna odmiana jabłoni. Udział w konkursie „Opowiedz mi o Pięknej z Rept” może wziąć każdy mieszkaniec województwa śląskiego, który ukończył 16 lat. Prace można składać lub przesyłać na adres tarnogórskiej biblioteki do 27 lutego 2026 r. Na zwycięzców czekają nagrody pieniężne oraz publikacja nagrodzonej pierwszym miejscem pracy na stronach internetowych organizatorów.

Regulamin-konkursu-literackiego-Opowiedz-o-Pieknej-z-Rept

Zalacznik-nr-1-do-Regulaminu-konkursu-literackiego-Opowiedz-mi-o-Pieknej-z-Rept

Zalacznik-nr-2-do-Regulaminu-konkursu-literackiego-Opowiedz-mi-o-Pieknej-z-Rept-1

Zalacznik-nr-3-do-Regulaminu-konkursu-literackiego-Opowiedz-mi-o-Pieknej-z-Rept-1

Jak podkreśliła przewodnicząca Komitetu, dr hab. Małgorzata Wistuba, prof. UŚ, powodem powołania Komitetu są unikatowe walory obiektów z Tarnowskich Gór wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Zabytki techniki, obiekty przyrodnicze i krajobrazowe objęte wpisem stanowią nie tylko cenny zasób kulturowy, ale również wartościowy przedmiot badań. W tym przypadku, oprócz istniejących danych historycznych, dostępny jest szereg źródeł wiedzy, dotąd rzadko badanych w regionie – dotyczących historii wydobycia i przetwórstwa metali.

Z tego względu skład Komitetu tworzą zarówno przedstawiciele nauk przyrodniczych, jak i archeolodzy, historycy, geografowie czy geolodzy. Interdyscyplinarne podejście do tematu pozwoli prowadzić innowacyjne i odkrywcze badania naukowe nad przemysłowym dziedzictwem Tarnowskich Gór. W takiej sytuacji ścisła współpraca między Urzędem Miasta Tarnowskie Góry, Stowarzyszeniem Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, Lokalną Organizacją Turystyczną Miasta Gwarków, komitetem UNESCO oraz środowiskiem naukowym jest naturalnym krokiem, który już się zrealizował

Komitet będzie zajmować się zarówno prowadzeniem badań, jak i pozyskiwaniem środków zewnętrznych na finansowanie i realizację projektów badawczo-rozwojowych. Już na pierwszym spotkaniu omówione zostały wstępne propozycje zadań naukowych, które mają być realizowane w najbliższych latach.

Profesor Ireneusz Malik, tarnogórzanin i jeden z inicjatorów naukowych badań nad geoarchitektonicznymi aspektami dziedzictwa regionu, podkreśla, że nie chodzi o pojedyncze, drobne projekty, ale o duże, wieloetapowe przedsięwzięcia. Zaznacza, że doświadczenie zespołu w skutecznym pozyskiwaniu środków daje realne podstawy do rozpoczęcia ambitnych działań. Komitet nie może być bytem formalnym, lecz realnie działającym organem, który nada impuls badaniom i współpracy w regionie – dodaje.

Lokalna Organizacja Turystyczna Miasta Gwarków wspiera inicjatywę, widząc w niej szansę na pogłębienie wiedzy o unikatowym dziedzictwie Tarnowskich Gór, Bytomia i Gminy Zbrosławice oraz na umocnienie pozycji miast jako ważnego punktu na mapie naukowych i kulturowych działań związanych z UNESCO.

Interdyscyplinarny zespół ekspercki to efekt stworzonego w ostatnich miesiącach nowego Planu Zarządzania 28 artefaktami wpisanymi w 2017 r. na najbardziej prestiżową listę zabytków świata.

Parafia Ewangelicko-Augsburska w Tarnowskich Górach wzbogaciła się niedawno o interesujący rękopis – kronikę, obejmującą okres od połowy lat dziewięćdziesiątych XIX wieku po rok 1937. Te zapiski prowadzili proboszczowie Fedor Bojanowski (1857–1926) i Friedrich Sowade (1878–1953). Nie były one znane dotąd historykom, co czyni kronikę wyjątkowo cenną. Decyzja o szybkim udostępnieniu tych materiałów badaczom oraz pasjonatom historii Tarnowskich Gór była więc oczywista. Do manuskryptu dołączono także księgę jubileuszową 150-lecia istnienia parafii ewangelickiej w 1892 r. Powstał tom przynoszący wiele nowego materiału historycznego do dziejów nie tylko parafii ewangelickiej, ale całych Tarnowskich Gór i okolicznych ziem. Kilka niepublikowanych dotąd fotografii wzbogaca publikację.

Autorzy zamieszczonych w tym tomie tekstów byli proboszczami parafii ewangelickiej w Tarnowskich Górach. Fedor Bojanowski (1857 Legnica  – 1926 Wrocław) stanął na czele parafii w 1883 r. Napisał pierwszą historię ewangelików w  tym mieście, przebudował kościół Zbawiciela, powiększył dom parafialny, otwarł przedszkole, wzmocnił duszpasterstwo poza miastem – w Laryszowie, Strzybnicy, Świerklańcu i Tworogu, założył Ewangelicki Związek Mężczyzn i Młodzieńców. W 1900 roku został superintendentem diecezji gliwickiej, a w 1910 r. – radcą konsystorskim w Śląskim Konsystorzu we Wrocławiu. Friedrich Sowade (1878 Łomnica – 1953 Eichstedt) pracował w  Tarnowskich Górach od 1910 r. Był to trudny czas dla parafii – wojna światowa, zmiana państwowości w 1922 r. i przypadnięcie Tarnowskich Gór Polsce, wraz z podziałem parafii przez granicę państwową, spory o kształt ewangelicyzmu na polskim Górnym Śląsku. W 1937 r. musiał opuścić parafię i wyjechał do Niemiec.

Cena książki: 32 zł.

To druga część książki o historii tarnogórskiej parafii ewangelickiej. Pierwszą w 2016 r. wydał Urząd Miasta w Tarnowskich Górach.

10 kwietnia w kościele ewangelickim na tarnogórskim rynku odbędzie się Czwartek Tarnogórskim połączony z promocją książki.

Dzieci dostały szablony, z których najpierw trzeba było dokładnie wyciąć kilka elementów, później je skleić, a na końcu pomalować. Końcowe niebieskie modele wyglądały tak samo, jak opatentowane przez Lukaschika pudełka na mydła. Zajęcia odbyły się w dwóch grupach. Poprowadził je Grzegorz Rudnicki z SMZT. W sumie wzięło w nich udział prawie 70 osób. Mamy nadzieję, że się podobało 🙂

O HISTORII:

Mydło „Młotek i Perlik” było produkowane w Tarnowskich Górach już od połowy XIX wieku.

W roku 1845 Joseph Lukaschik założył fabrykę mydła i proszku mydlanego  Sztandarowym produktem firmy popularnym na terenie Śląska było mydło Schlägel und Eisen. Kiedy w 1922 roku Tarnowskie Góry zostały przyłączone do II Rzeczypospolitej, fabryka sprzedawała swoje wyroby pod polskimi nazwami  Mydło Schlägel und Eisen z drobnymi zmianami w szacie graficznej, otrzymało nową nazwę. Młotek i Perlik – czyli znane każdemu mieszkańcowi Śląska górnicze narzędzia od teraz stały się znakiem rozpoznawczym. Nazwa i logo już od początku działalności fabryki była chroniona patentem

Mydło było używane w łaźniach kopalnianych na terenie całego Śląska. Fabryka w okresie najlepszego rozwoju zatrudniała 50 pracowników. Produkcja zakończyła się w latach 40 XX wieku.

Bal w pałacu – zeszyt edukacyjny

To propozycja dla najmłodszych, którzy poprzez gry, zagadki i krótkie opowieści poznają historię Guido von Donnersmarcka. W tej opowieści odnajdujemy motywy rodem z baśni – bogatego księcia, ubogą królewnę oraz przepiękne pałace, jak Mały Wersal.

Co jadł Gwarek na drugie śniadanie?

Ten zeszyt przenosi dzieci do tarnogórskich podziemi, gdzie w niezwykłej kopalni spotykają tajemniczego przewodnika. Krok po kroku poznają świat dawnych gwarków – ich codzienną pracę, zwyczaje i sekrety. Rozwiązując zagadki, mogą sami wcielić się w odkrywców tajemnic górniczego miasta.

Tropy z TG

To siedem historycznych zagadek stworzonych przez pasjonatów i ekspertów – historyków oraz ludzi kultury. Dzięki nim dzieci mogą odkrywać lokalne tajemnice, poznając przy tym niezwykłe postacie i wydarzenia związane z Tarnowskimi Górami.

Kolej-na przygoda

Podróż wąskotorową trasą turystyczną z Rudolfem Pringsheimem to nie tylko przejażdżka, ale także możliwość zgłębienia historii kolei i jej pierwotnego przeznaczenia. Dzieci rozwiązują łamigłówki, wykonują zadania i kolorowanki, odkrywając tajemnice dawnego transportu.

Odkrywcy Tarnowskich Gór. Zagadki dla małych i dużych

Znajdziecie tutaj różnorodne zadania, zagadki i wierszyki oscylujące wokół historii naszego miasta. We wszystkim będzie Wam towarzyszył Gwarek.

Wszystkie zeszyty dostępne są w plikach do pobrania – wystarczy je ściągnąć, wydrukować i rozpocząć pełną przygód edukacyjną podróż!

Bal-w-Palacu-do-druku

Co-jadl-Gwarek-na-drugie-sniadanie_do-druku

Tropy-z-TG_do-samodzielnego-wydruku

Kolej-Na-Przygoda-do-wydruku

ZAGADKOWE-TG-13.11.24

Konkurs skierowany jest do studentów szkół artystycznych, artystów oraz projektantów graficznych. Celem jest stworzenie oryginalnego plakatu, który będzie nawiązywał do tradycji i historii Gwarków oraz miasta Tarnowskie Góry.

Prace mogą być wykonane dowolną techniką plastyczną, a ich format to 100×70 cm. Zwycięski projekt będzie wykorzystany w promocji Gwarków 2025 oraz innych materiałach reklamowych.

Dla laureata przewidziano nagrodę pieniężną w wysokości 3000 zł oraz realizację projektu w ramach promocji wydarzenia.

– Muzyka cały czas ewoluuje i tak też jest z tym koncertem. Tym razem nie klawesyn lub fortepian, a… flety – mówił kompozytor tego wyjątkowego koncertu Adam Wesołowski. Muzyk skomponował go kilka lat temu na zlecenie Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej oraz Urzędu Miasta w Tarnowskich Górach.

Koncerty odbyły się w ramach  19. edycji Międzynarodowego Festiwalu im. Grzegorza Gerwazego Gorczyckiego pn. Gorczycki Festiwal. Był to wieczór pełen kontrastów i nieoczekiwanych muzycznych rozwiązań, w którym tradycja splatała się z nowoczesnymi środkami wyrazu. Orkiestra pod dyrekcją Adama Wesołowskiego wraz z wybitnymi solistami: flecistami Agatą Kielar-Długosz i Łukaszem Długoszem wykonali kompozycje Antonio Vivaldiego i Wesołowskiego.

• Koordynator, czyli Lokalna Organizacja Turystyczna Miasta Gwarków (zatrudniona zostanie nowa osoba)
• Właściciele / zarządcy obiektów
  Forum Zarządcze – osoby decyzyjne obiektów
  Zespół Operacyjny – przedstawiciele obiektów oraz interesariusze (wsparcie operacyjne)
• Rada Naukowa, czyli interdyscyplinarny zespół ekspercki, który właśnie powstaje przy Uniwersytecie Śląskim w Katowicach (w jego skład wejdą naukowcy, którzy najczęściej już są związani z badaniami nad dziedzictwem ziemi tarnogórskiej)
• Instytucja Kultury Szyb Staszic (nowa instytucja finansowana przez Urząd Marszałkowski Woj. Śląskiego, Urząd Miasta w Tarnowskich Górach oraz Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, która pokryje koszty zatrudnienia koordynatora)

ZOBACZ SKANING GŁĘBOKIEJ SZTOLNI FRYDERYK TUTAJ

W ramach projektu przeprowadzono inwentaryzację części Głębokiej Sztolni Fryderyk od roznosu sztolni wraz z portalem poprzez część podziemną do zakładu wodociągowego Staszic o dł. 4650 m. Na trasie znajdują się m.in. szyby górnicze: Pomoc Szczęściu, szyb maszynowy nr 22 (Karlik), szyb nr 17 (Sylwester), szyb nr 13 (Ewa), szyb nr 5 (Adam).

Inwentaryzacja została wykonana technologią skaningu laserowego 3D. Zastosowana metoda pomiarowa umożliwiła uzyskanie pełnej informacji o obiekcie, bez konieczności kontaktu z nim. Najpierw przeprowadzono pomiary, później rejestrację poszczególnych stanowisk w jedną chmurę punktów, na podstawie której na koniec wygenerowano modele 3D obiektów.

Po zeskanowaniu podziemi, na podstawie zebranych danych, powstało nadzwyczaj precyzyjne opracowanie, które nie sposób uzyskać przy zastosowaniu tradycyjnych metod pomiarowych. Modele 3D wraz z opisem opublikowano w internecie, co pozwala na szczegółowe poznanie każdego zeskanowanego fragmentu sztolni.

Wpisanie tarnogórskich obiektów pogórniczych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO zobowiązało nas do inwentaryzacji podziemi m.in. za pomocą skaningu 3D. W 2016 r. udało się zeskanować trasę turystyczną Zabytkowej Kopalni Srebra (blisko 2 km) wraz z szybami Anioł, Żmija i Szczęść Boże oraz infrastrukturą na powierzchni. Jednak tarnogórskie wyrobiska ciągną się o wiele dalej. Sam centralny system sztolniowy odwadniania kopalni Fryderyk osiągnął wraz z chodnikami pomocniczymi łączną długość ok. 17 kilometrów.

Skaningiem 3D zajęła się firma Geocartis, która kilka lat temu wykonała wspomniany już skaning trasy wycieczkowej Zabytkowej Kopalni Srebra w Tarnowskich Górach (animację na co dzień oglądają turyści w sali kinowej).

Sfinansowanie całego projektu to koszt około 230 tys. zł, z czego 80% kosztów (ponad 183 tys. zł) pokryje dotacja, którą SMZT pozyskało z programu Kultura Cyfrowa 2024 z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Sztolnia Głęboka Fryderyk stanowi główny element Południowego Systemu Sztolniowego w Tarnowskich Górach, który to natomiast wchodzi w skład większego kompleksu kopalnianego i systemu gospodarowania wodami podziemnymi w Tarnowskich Górach. Obiekt ten należy do historycznej Królewskiej Kopalni oraz w części do Stacji Wodociągowej Staszic, stanowiąc główny element odwadniania tarnogórskich podziemi. To wyjątkowe i cenne dzieło hydrotechniki w 2017 r. dzięki staraniom SMZT zostało wpisane na listę UNESCO. Ten sukces jest efektem wieloletnich prac badawczych członków stowarzyszenia i nie tylko. Zgodnie z Planem Zarządzania światowego dziedzictwa „Kopalnia ołowiu, srebra i cynku wraz z zagospodarowaniem wodami podziemnymi w Tarnowskich Górach” jesteśmy zobligowani do ochrony, interpretacji, identyfikacji i zrozumienia wartości naszego dziedzictwa oraz przekazanie go przyszłym pokoleniom. Zalecenia Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO jak i Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków ICOMOS również wskazują nam kontynuowanie inwentaryzacji podziemi tarnogórskich, Realizacja tego projektu w znacznym stopniu pomoże nam rozwijać wiedzę na ten temat. Dotychczas ten ważny element tarnogórskich podziemi nie został odpowiednio zinwentaryzowany.  Przeprowadzenie takiej dokumentacji jest niezbędne do jego ochrony oraz pozwoli na zdobycie rzetelnej wiedzy dotyczącej naszego dziedzictwa.

Fotografie przedstawiające św. Barbarę uwiecznioną na obrazach, figurach, rysunkach, medalach lub w innej formie artystycznej prosimy przesyłać na adres e-mail: marketing@kopalniasrebra.pl do 11 października 2024 r.

Przesłane zdjęcia zostaną wykorzystane podczas multimedialnej projekcji w ramach II edycji Misterium św. Barbary – wielkoformatowego widowiska muzyczno-liturgicznego, które odbędzie się w sobotę 26 października 2024 r., w kościele pw. św. ap. Piotra i Pawła w Tarnowskich Górach. To wyjątkowe wydarzenie organizowane przez SMZT przyciągnęło w ubiegłym roku setki uczestników, tworząc niepowtarzalną atmosferę modlitwy i refleksji.

Jeżeli ktoś z Państwa nie ma możliwości samodzielnego wykonania zdjęcia lub zeskanowania wizerunku św. Barbary z posiadanego obiektu, serdecznie zapraszamy do naszej siedziby. Nasi pracownicy zajmą się profesjonalnym sfotografowaniem lub zeskanowaniem danego artefaktu.

Przy okazji zachęcamy do rozważenia przekazania do naszych zbiorów obiektów z wizerunkiem św. Barbary. SMZT chętnie przyjmie wszelkie darowizny, które wzbogacą nasze kolekcje i będą mogły służyć przyszłym pokoleniom.

Osoby, które zdecydują się przesłać swoje zdjęcia, proszone są o dołączenie zgody na ich wykorzystanie w celach marketingowych i edukacyjnych, a także zgody na wyświetlenie podczas prezentacji w kościele imienia i nazwiska autora zdjęcia lub informacji, z jakich zbiorów pochodzi dany obiekt.

W przypadku pytań dotyczących kwestii techniczno-organizacyjnych związanych z fotografowaniem obiektów ze św. Barbarą, jesteśmy do Państwa dyspozycji pod wskazanym wyżej adresem mailowym lub telefonicznie (32 285 52 02 wew. 26, od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00 – 16:00).

Dziękujemy za Państwa zaangażowanie i pomoc w organizacji tego wyjątkowego wydarzenia.

Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej

RODO Zezwolenie na wykorzystanie i rozpowszechnianie danych oraz wizerunku Św Barbary 

W 1981 r. z inicjatywy SMZT została odprawiona pierwsza msza św. za poległych na frontach II wojny światowej, w więzieniach i obozach, pomordowanych żołnierzy 11. Pułku Piechoty oraz 3. Pułku Ułanów Śląskich. Tradycja co roku jest podtrzymywana. Teraz jednak zmieni się jej główny inicjator.

Dlaczego ułani? A to dlatego, że w przekazanej urnie znajduje się ziemia z pól bitewnych szlaku, na którym walczył właśnie 3. Pułk Ułanów Śląskich. Ułanów ochotników znamy z wielu współcześnie organizowanych wydarzeń (np. w niedzielę 8 września oglądaliśmy ich w Pochodzie Gwarkowskim). Na co dzień kultywują kawaleryjskie tradycje i przypominają o walczących podczas II wojny światowej.

W tym roku msza święta będzie nawet odprawiona dwa razy: 29 września o godz. 12:00 oraz 6 października o godz. 10:00. Niezmiennie w kościele pw. św. Anny w Tarnowskich Górach,

W zbiorach naszego stowarzyszenia znajduje się jeszcze pamiątkowa księga ze wpisami, która teraz zostanie przez nas zeskanowana, a później także przekazana ułanom ochotnikom.

Szyb Żmija jest jednym z 28 artefaktów pogórniczych wpisanych w 2017 roku na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Remont jest konieczny z powodu uszkodzeń obudowy, spowodowanych okresowym przemarzaniem i oblodzeniem.

W projekcie na razie znajduje się 16 miejsc (połowa z nich jest od 2017 r. wpisana na listę UNESCO):

• Zabytkowa Kopalnia Srebra,
• Sztolnia Czarnego Pstrąga,
• roznos i portal wylotu Głębokiej Sztolni Fryderyk,
• Hałda Popłuczkowa Kopalni Fryderyk,
• teren dawnej kopalni Fryderyk i szyb Heintz,
• krajobraz pogórniczy Srebrnej Góry,
• krajobraz pogórniczy XIX w.
• Park Miejski,
• Rynek,
• Muzeum,
• Kościół Ewangelicki,
• kościół św. Piotra i Pawła z kaplicą św. Barbary,
• Dzwonnica Gwarków,
• Kamieniołom Bobrowniki i Blachówka,
• Skansen Maszyn Parowych,
• Górnośląska Kolej Wąskotorowa.

Obiekty poszeregowano z uwagi na dwa kryteria: dostępności oraz możliwości posiadania oferty. Dlatego też z tych unescowych trzeba było coś wybrać. Całość spinają miejsca mówiące o zwyczajach, tradycjach, spędzaniu czasu wolnego, wielokulturowości. Lista jest otwarta (do zmian może dojść zarówno w przyjętej bazie, jak i w późniejszych etapach do szlaku będą mogły dołączać kolejne obiekty)­.

Produkt turystyki kulturowej Miasta Gwarków definiują: kruszec, woda i zieleń. Fenomen miejsca oddaje z kolei słowo źródło. Tu biją bowiem źródła industrialnego Śląska. Cele szlaku to: zwiększenie ilości turystów – nie tylko w kopalni, ale w miastach, wydłużenie czasu ich pobytu, przyciągnięcie zwiedzających do lokali gastronomicznych oraz obiektów noclegowych, zwiększenie liczby odwiedzanych obiektów, zwiększenie przychodów z turystyki, propagowanie wiedzy o UNESCO, wzrost samooceny mieszkańców – duma z UNESCO.

Dzisiejsze wspólne warsztaty to krok w dopracowywaniu każdego szczegółu. Projekt tworzy firma Locativo we współpracy z Lokalną Organizacją Turystyczną Miast Gwarków. Całkowity koszt trwającego zadania wynosi 164 000 zł, z czego 147 000 zł to dofinansowanie z Programu wsparcia turystyki z Ministerstwa Sportu i Turystyki. Fundusze na projekt pn. „Stworzenie i rozwój szlaku Miasta Gwarków – fundamentu nowej marki turystycznej tworzonej na bazie dziedzictwa UNESCO w Tarnowskich Górach, Bytomiu, Zbrosławicach i powiecie tarnogórskim” pozyskało Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej. Zakończenie tego projektu zostało zaplanowane na listopad br.

Wpisanie tarnogórskich obiektów pogórniczych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO zobowiązało nas do inwentaryzacji podziemi m.in. za pomocą skaningu 3D. Do tej pory udało się zeskanować trasę turystyczną Zabytkowej Kopalni Srebra (blisko 2 km) wraz z szybami Anioł, Żmija i Szczęść Boże oraz infrastrukturą na powierzchni. Jednak tarnogórskie wyrobiska ciągną się o wiele dalej. Sam centralny system sztolniowy odwadniania kopalni Fryderyk osiągnął wraz z chodnikami pomocniczymi łączną długość ok. 17 kilometrów.

W ramach projektu zostanie przeprowadzona inwentaryzacja części Głębokiej Sztolni Fryderyk od roznosu sztolni wraz z portalem poprzez część podziemną do zakładu wodociągowego Staszic o dł. 4650 m. Na trasie znajdują się m.in. szyby górnicze: Pomoc Szczęściu, szyb maszynowy nr 22 (Karlik), szyb nr 17 (Sylwester), szyb nr 13 (Ewa), szyb nr 5 (Adam).

Inwentaryzacja zostanie wykonana technologią skaningu laserowego 3D. Zastosowana metoda pomiarowa umożliwi uzyskanie pełnej informacji o obiekcie, bez konieczności kontaktu z nim. Skanowanie odcinka pomiędzy szybami Ewa i Sylwester nie zakłóci ruchu turystycznego w Sztolni Czarnego Pstrąga.

Najpierw przeprowadzone zostaną pomiary, później rejestracja poszczególnych stanowisk w jedną chmurę punktów, na podstawie której na koniec zostaną wygenerowane modele 3D obiektów.

Po zeskanowaniu podziemi, na podstawie zebranych danych, powstanie nadzwyczaj precyzyjne opracowanie, które nie sposób uzyskać przy zastosowaniu tradycyjnych metod pomiarowych. Modele 3D wraz z opisem zostaną opublikowane w internecie, co pozwoli na szczegółowe poznanie każdego zeskanowanego fragmentu sztolni.

Skaningiem 3D zajmie się firma Geocartis, która kilka lat temu wykonała wspomniany już skaning trasy wycieczkowej Zabytkowej Kopalni Srebra w Tarnowskich Górach (animację na co dzień oglądają turyści w sali kinowej).

Prace pod ziemią mają rozpocząć się w lipcu i potrwają kilka miesięcy. Efekty będziemy mogli zobaczyć jesienią.

Sfinansowanie całego projektu to koszt około 230 tys. zł, z czego 80% kosztów (ponad 183 tys. zł) pokryje dotacja, którą SMZT pozyskało z programu Kultura Cyfrowa 2024 z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

„Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego„ 🇵🇱🇵🇱🇵🇱 (całkowity koszt zadania wyniesie 229 620,00 zł / przyznana dotacja wynosi 183 696,00 zł)

Sztolnia Głęboka Fryderyk stanowi główny element Południowego Systemu Sztolniowego w Tarnowskich Górach, który to natomiast wchodzi w skład większego kompleksu kopalnianego i systemu gospodarowania wodami podziemnymi w Tarnowskich Górach. Obiekt ten należy do historycznej Królewskiej Kopalni oraz w części do Stacji Wodociągowej Staszic, stanowiąc główny element odwadniania tarnogórskich podziemi. To wyjątkowe i cenne dzieło hydrotechniki w 2017 r. dzięki staraniom SMZT zostało wpisane na listę UNESCO. Ten sukces jest efektem wieloletnich prac badawczych członków stowarzyszenia i nie tylko. Zgodnie z Planem Zarządzania światowego dziedzictwa „Kopalnia ołowiu, srebra i cynku wraz z zagospodarowaniem wodami podziemnymi w Tarnowskich Górach” jesteśmy zobligowani do ochrony, interpretacji, identyfikacji i zrozumienia wartości naszego dziedzictwa oraz przekazanie go przyszłym pokoleniom. Zalecenia Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO jak i Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków ICOMOS również wskazują nam kontynuowanie inwentaryzacji podziemi tarnogórskich, Realizacja tego projektu w znacznym stopniu pomoże nam rozwijać wiedzę na ten temat. Dotychczas ten ważny element tarnogórskich podziemi nie został odpowiednio zinwentaryzowany.  Przeprowadzenie takiej dokumentacji jest niezbędne do jego ochrony oraz pozwoli na zdobycie rzetelnej wiedzy dotyczącej naszego dziedzictwa.

Na liście jest już w sumie 97 wpisów, w tym dwa tarnogórskie. W marcu zeszłego roku wpisem zostały objęte wspomniane tradycje górnicze, teraz przyszedł czas na Gwarkowski Pochód. Starania trwały niecały rok i zostały zainicjowane przez Tarnogórskie Centrum Kultury.

Pochód Gwarkowski w Tarnowskich Górach

Pochód Gwarkowski to barwny korowód przemierzający ulice Tarnowskich Gór w ramach „Gwarków” – corocznego święta miasta, organizowanego na początku września (zwykle pierwszy lub drugi weekend września). Pierwsza edycja Pochodu, zainicjowana podczas „Dni Tarnogórskich Gwarków” w 1957 roku, odbyła się z inspiracji Antoniego Gładysza, miłośnika historii lokalnej (do 1988 r. organizatorem było Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej). Wydarzenie było hołdem dla tradycji festynów i parad górniczych z początku XX wieku. Mieszkańcy miasta, dbając o autentyczność strojów, wcielali się w historyczne postaci, przekazując tę praktykę z pokolenia na pokolenie.

Również współcześnie mieszkańcy miasta przybierają stroje związane z historią regionu, prezentując założycieli, zasłużonych mieszkańców oraz wydarzenia z przeszłości. W pochodzie uwzględnia się także wielokulturowość miasta, reprezentując trzy główne wyznania religijne (katolików, ewangelików i żydów). Scenariusz, obejmujący ponad 100 postaci, zaprezentowanych chronologicznie od czasów średniowiecznych do lat 30. XX wieku.

Część historyczna Pochodu poprzedza kolumnę honorową z władzami miasta i gośćmi. Następnie prezentowane są: część regionalna z zespołami ludowymi i orkiestrami, młodzież reprezentująca szkoły, inne organizacje oraz pojazdy zabytkowe, wojskowe i służb publicznych.

Przygotowania do pochodu trwają przez cały rok. Udoskonalany jest scenariusz, przeglądane i szyte stroje, a także umawiane są grupy rekonstrukcyjne oraz rekrutowane osoby odtwarzające postaci historyczne.

Wydarzenie organizowane jest dzięki zaangażowaniu przedstawicieli lokalnej społeczności, stowarzyszeń, samorządu oraz instytucji kulturalnych. Od początku był inicjatywą społeczną, rozwijającą się z troski o górnicze dziedzictwo miasta.

Ratyfikowana przez Polskę Konwencja UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego nakłada na Państwa-Strony obowiązek inwentaryzacji przejawów tego dziedzictwa, znajdujących się na ich terytoriach zgodnie z zaleceniami i standardami Konwencji. Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego ma charakter wyłącznie informacyjny i stanowi realizację tego wymogu poprzez dokumentację żywego niematerialnego dziedzictwa naszego kraju.

Listę prowadzi Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego we współpracy z Narodowym Instytutem Dziedzictwa. Wszystkie środowiska związane z praktykowaniem tradycji, zwyczajów, wykonywaniem tradycyjnego rzemiosła i rękodzieła, przechowujące wiedzę tradycyjną i wierzenia, kultywujące pamięć historyczną, zajmujące się tradycjami muzycznymi, widowiskowymi, językowymi i innymi przejawami działalności człowieka mogą zgłaszać te zjawiska do wpisu na Krajowa listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

Mamy już 97 wpisów na Krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

W dniu 10 maja 2024 roku, decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego trafiły nowe elementy:

• Pochód Gwarkowski w Tarnowskich Górach
• Obchody Dnia Hutnika i tradycje hutnicze
• Tradycje kulturowe regionu opoczyńskiego
• Wycinanka świętokrzyska

9 listopada 2016 r. podmioty zarządzające podpisały list intencyjny w sprawie współpracy na rzecz zgłoszonych wówczas do wpisu obiektów. Kilka miesięcy później, bo 9 lipca 2017 r. udało się i woj. śląskie miało swój pierwszy wpis na wspomnianej liście. Była wielka euforia, wciąż jest duma, ale niezmiennie to także zobowiązanie. Tarnogórski wpis jest bardzo złożony, bo obejmuje w sumie 28 artefaktów, w tym ciągnące się wiele kilometrów podziemne wyrobiska. A im więcej obiektów, tym więcej problemów.

Dlatego przedstawiciele firmy Locativo w najbliższym czasie udadzą się na wizje lokalne tych terenów oraz przeprowadzą warsztaty z interesariuszami. To było pierwsze spotkanie, które odbyło się 27 czerwca. Miało ono charakter informacyjny. Pierwsze efekty mamy poznać na początku 2025 roku. Finalnym efektem będzie plan zarządzania, który pozwoli lepiej dbać o nasze światowe dziedzictwo.

Udział w konkursie może wziąć każdy mieszkaniec województwa śląskiego, który ukończył w dniu ogłoszenia konkursu 16 lat (małoletni za odpowiednią zgodą rodzica lub opiekuna). Legenda, której akcja toczy się w przeszłości, musi być napisana prozą i może zawierać dialogi. Jasno i wyraźnie powinna w niej wybrzmieć nazwa Pięknej z Rept, jako inspiracja dla autora. Maksymalna liczba stron wynosi 10.

Jury konkursowe pod uwagę będzie brało: – zgodność z tematyką, twórczy charakter utworu, poprawność stylistyczną i językową, poziom literacki, samodzielność i oryginalność. Na zwycięzców czekają nagrody pieniężne ufundowane przez bibliotekę, a także publikacja na stronach internetowych organizatorów.

Prace należy składać do 25 lutego 2025 roku (do godziny 15.00) w Dziale Administracji Biblioteki lub przesłać pocztą listem poleconym na adres biblioteki. Wyniki poznamy podczas przyszłorocznych Wyborów Pięknej z Rept.

Organizatorami konkursu są: Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej i Miejska Biblioteka Publiczna im. B. Lubosza w Tarnowskich Górach.

Regulamin III konkursu literackiego Legenda o Pięknej z Rept

Załącznik nr 1 do Regulaminu III konkursu literackiego Legenda o Pięknej z Rept

Załącznik nr 2 do Regulaminu III konkursu literackiego Legenda o Pięknej z Rept

Załącznik nr 3 do Regulaminu III konkursu literackiego Legenda o Pięknej z Rept

TARNOGÓRSKI RARYTAS – Restauracja Tesoro Pizza&Pasta, czyli carpaccio z kaczki, pate z kaczej wątróbki w miodzie, rabarbar, jabłka kompresowane w syropie z bzu

KACZKA – Bistro Miarki 8 Restaurant&Wine Bar czyli ragout z kaczki – gratin z ziemniaka, mus jabłkowo-tymiankowy na bazie białego wina, chips z jabłka

SZARLOTKA – Wisniowy Sad, czyli szarlotka w chlebie tostowym, jabłko prażone z miodem, miętą, masłem, lody jogurtowo-jeżynowe, pulpa z mango i pomarańczy, włosy z lukru

Na konkurs wpłynęło 7 opowiadań.

Skład Komisji Konkursowej:

– Magdalena Beśka

– Stanisław Zając

– Małgorzata Kozioł

– Agnieszka Leciejewska

I nagrodę w wysokości 1000 zł ufundowaną przez Miejską Bibliotekę Publiczną im. Bolesława Lubosza w Tarnowskich Górach oraz statuetkę SMZT przyznano Anecie Dubik za opowiadanie „Legenda o Pięknej z Rept”.

II miejsce zajęła Hanna Marczyńska za opowiadanie „Piękna i Gustlik” (nagroda w wysokości 500 zł), a III Bożena Kaczmarczyk-Gwóźdź za opowiadanie „Legenda o poszukiwaniu szczęścia” (nagroda w wysokości 300 zł).

Aneta Dubik Piękna z Rept do pobrania i przeczytania

Maszynownia Żywiołów to niezwykłe centrum edukacji, poświęcone żywiołom, które od wieków kształtują nasz świat. Na pierwszym planie ukazana jest fascynująca historia wody – tego istotnego źródła życia, które nie tylko odgrywa kluczową rolę dla naszej codzienności, ale także ma nadzwyczajnie ważne znaczenie w kontekście historycznym. Miejsce to przypomina o czasach, gdy woda z Tarnowskich Gór stała się niezbędnym zasobem dla rozwijającej się konurbacji górnośląskiej.

– Bezpośrednio lub pośrednio wszystko, co nas otacza, zawdzięczamy górnictwu. Jednocześnie musimy pamiętać, że kopalnia srebra (jak i każda inna kopalnia) spowodowała zmiany w środowisku naturalnym. Jesteśmy przekonani, iż na przykładzie przemysłu tarnogórskiego poruszanie tematów czterech żywiołów a tak właściwie naszej bytności na ziemi pozwoli nam zmienić świadomość, aby nie szkodzić środowisku, a przynajmniej żyć w zgodzie z nim – mówi Zbigniew Pawlak, prezes Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, które doprowadziło do jedynego w woj. śląskim wpisu na listę UNESCO oraz zarządza Zabytkową Kopalnią Srebra i Sztolnią Czarnego Pstrąga.

Jednak Maszynownia Żywiołów to nie tylko podróż przez dzieje wody. To także przestrzeń, do tzw. edukacji ekologicznej. Najnowsze technologie i innowacje ułatwiające życie mają za zadanie kształtować codzienne nawyki i zachowania, dzięki którym możemy dbać o nasze środowisko. I to w sposób bardzo nowatorski. W podróż śladami żywiołów (z naciskiem na wodę) zabierają Karlik oraz Gwarek. Postaci zostały stworzone na wzór popularnej wśród najmłodszych gry Minecraft.

– Woda to jeden z naszych najcenniejszych zasobów naturalnych, jednak wciąż ponad 2,2 mld ludzi ma do niej ograniczony dostęp. W Polsce mamy stres wodny – wielkość odnawialnych zasobów wody słodkiej przypadająca na mieszkańca wynosi niecałe 1,6 tys. m3. Dlatego niezbędne są innowacyjne rozwiązania w infrastrukturze wod-kan, takie jak zdigitalizowane sieci wodno-kanalizacyjne oraz oczyszczalnie ścieków. W Veolii wdrażamy  zaawansowane technologie, np. satelitarną detekcję wycieków w Tarnowskich Górach, a także optymalizujemy procesy, aby oszczędzać wodę – mówi Luiz Hanania, prezes zarządu, dyrektor generalny Grupy Veolia w Polsce. Wierzę, że Maszynownia Żywiołów połączy świat nauki i biznesu w ważnych działaniach na rzecz planety i społeczeństwa, promując racjonalne wykorzystywanie zasobów naturalnych, właściwe korzystanie z wody i ochronę jej zasobów- dodaje prezes Hanania.

Dzięki projektowi została udostępniona maszynownia – nieczynny dotąd budynek maszyny wyciągowej kopalni. Sam budynek został zaprojektowany przez znanego projektanta Rudolfa Witwickiego i oddany do użytkowania w 1976 roku. Znajduje się na terenie kompleksu Zabytkowej Kopalni Srebra wraz z przyległym Skansenem Maszyn Parowych. Maszyna wyciągowa wewnątrz obiektu została wyłączona z eksploatacji w 2009 roku. Wtedy też budynek został zamknięty.

Maszynownia zyskała drugie życie dzięki współpracy wielu partnerów: Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, przedsiębiorstwa Veolia, fundacji Veolia, firm: Viessmann, Ogrzewanie Lodem – SolarEis.pl, Viessmann Climate Solutions, SolarEdge Polska, PROTE Technologie dla Środowiska oraz Politechniki Śląska, jako partnera naukowego i GZM. Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii – partnera strategicznego jedynych w regionie obiektów z listy UNESCO.

–W pędzie współczesnego świata często nie zauważamy wielu dobrych rzeczy, dlatego dzisiejsze otwarcie Maszynowni Żywiołów, to wyjątkowa okazja, by nie tylko docenić niezwykłe dziedzictwo regionu, ale jednocześnie zwrócić uwagę na kwestie wyjątkowo ważne dla Fundacji Veolia Polska, czyli zrównoważony rozwój oraz ochronę środowiska naturalnego, w tym zasobów wodnych – mówi Izabela Rakuć-Kochaniak, prezeska zarządu Fundacji Veolia Polska i dyrektorka CSR Grupy Veolia w Polsce. – Postanowiliśmy wesprzeć Maszynownię Żywiołów, bo wierzę, że to miejsce stanie się inspiracją do refleksji nad naszym wpływem na otaczającą nas przyrodę oraz motywacją do podejmowania działań na rzecz jej ochrony.

Teraz czas na stworzenie oferty/ produktu turystycznego skierowanego zarówno do grup szkolnych, jak i turystów indywidualnych. Pierwsi zwiedzający będą mogli poznać Karlika i Gwarka w maju.

To plany na najbliższe tygodnie, a w dłuższej perspektywie obok maszynowni ma powstać jeszcze jeden budynek (połączony z nowo otwartym centrum edukacji pod ziemią).

„Gorączka Srebra” (bo taki wystawa nosi tytuł) prezentuje historię jedynych na Górnym Śląsku obiektów z Listy Światowego Dziedzictwa UNESCO, a tym samym górnictwa w mieście – od jego powstania w XV wieku, poprzez jego upadek, aż do włączenia dzisiejszych zabytków na najbardziej prestiżową listę świata.

Celem wystawy jest przybliżenie europejskiej kultury przemysłowej na przestrzeni czasu, a zwłaszcza w kontekście niemiecko-polskim. Wystawa opiera się przede wszystkim na obiektach i multimediach pochodzących ze zbiorów SMZT i Muzeum Ziemi Górnośląskiej, a także elementy cyfrowe. Uzupełniona jest o wybrane obiekty ze zbiorów instytucji zewnętrznych, takich jak Niemieckie Muzeum Górnictwa (DBM) w Bochum.

Scenariusz składa się ze wstępu i czterech rozdziałów oraz części multimedialnej (Eksponaty zostaną rozłożone na powierzchni 450 m²).

We wstępie zwiedzający poznają położenie geograficzne, historię miasta, zmiany jego granic oraz skład etniczno-językowy ludności na przestrzeni wieków. W pierwszym rozdziale omówiono historię górnictwa na terenie miasta do roku 1784, ze szczególnym uwzględnieniem okresu od roku 1490 do końca wojny trzydziestoletniej, czyli rozkwitu górnictwa w XVI w. i jego schyłku w okresie XVII w., kiedy wojna trzydziestoletnia zrujnowała miasto ekonomicznie. Rozdział drugi poświęcony jest najważniejszemu etapowi rozwoju górnictwa, jakim jest działalność królewskiego Friedrichsgrube i osobistości ściśle z nim związanych – Friedrichowi Wilhelmowi von Redenowi, pionierowi industrializacji na Górnym Śląsku oraz Rudolfowi von Carnallowi, którzy odegrali w nim kluczową rolę, przyczynili się do ich rozwoju. Część multimedialna koncentruje się na prezentacji elementów audiowizualnych – materiałów archiwalnych, współczesnych filmów i fotografii, skanów 3D tarnogórskiego krajobrazu oraz wirtualnej podróży, która zabiera zwiedzających na Śląsk. Rozdział trzeci skupia się na bardzo ważnym i niezwykłym aspekcie historii przemysłowej: wczesnej turystyce, która w narracji służy jako narzędzie pamiętania o dziedzictwie przemysłowym. Rozdział czwarty dotyczy rozwoju turystyki podziemnej po II wojnie światowej, zapoczątkowanej przez SMZT, a także odbudowy i otwarcia dwóch dzisiejszych atrakcji turystycznych – Sztolni Czarnego Pstrąga i Zabytkowej Kopalni Srebra.

Oprócz wernisażu wystawy w Muzeum Ziemi Górnośląskiej w Ratingen w niedzielę 5 maja 2024 r. o godzinie 15:00 uwagę na wyjątkową wystawę zwróci koncert inauguracyjny w wykonaniu Filharmonii Śląskiej. We współpracy z Fundacją Zollverein wydarzenie odbędzie się w sobotę 4 maja o godz. 19:00 (UNESCO spotka się z UNESCO). Spektakl upamiętnia także 20. rocznicę przystąpienia Polski do UE.

Śląska Orkiestra Kameralna znana jest ze swojego szerokiego repertuaru. Jako jeden z trzech zespołów Filharmonii Śląskiej z Katowic nieustannie wypróbowuje nowatorskie formaty koncertowe. Na koncercie w Zollverein dzieła J. S. Bacha wchodzą w dialog z kompozycjami dyrektora Filharmonii Adama Wesołowskiego. Jego „Industrial Symphony” i „Srebrny Koncert” łączą w sobie tradycyjne formy muzyczne z industrialnymi brzmieniami oraz nagraniami dźwiękowymi i filmowymi z kopalni srebra w Tarnowskich Górach. Bilety na koncert (30 euro/20 euro ulgowe) można nabyć online na stronie www.reservix.de.

Specjalna wystawa, której kuratorem jest Mariusz Gąsior, powstała we współpracy ze Stowarzyszeniem Miłośników Ziemi Tarnogórskiej. Wystawę wspiera Fundacja Kultury Stanów Zjednoczonych i kraju związkowego Nadrenia Północna-Westfalia. Koncert Europejski Filharmonii Śląskiej wspierany jest przez inicjatywę państwową „Europe Checks”. Minister europejski Nathanael Limiński powołał w zeszłym roku inicjatywę państwową, której celem jest umożliwienie i wyróżnienie wyróżniających się projektów europejskiego zaangażowania klubów, gmin, szkół, uczelni, placówek i instytucji pozaszkolnych .

Muzeum Ziemi Górnośląskiej (OSLM) istnieje od 1983 roku. Prowadzone jest przez założoną w 1970 roku Fundację Haus Oberschlesien i stanowi integralną część krajobrazu kulturowego Nadrenii Północnej-Westfalii. Dzięki patronatowi kraju związkowego Nadrenia Północna-Westfalia (NRW) nad Górnoślązakami w Republice Federalnej Niemiec OSLM uzyskuje wsparcie instytucjonalne. Jej działania skierowane są do całej populacji, w tym do co najmniej 600 000 emigrantów z Górnego Śląska i ich potomków w samej Nadrenii Północnej-Westfalii. OSLM od wielu lat z sukcesem współpracuje z polskimi instytucjami kultury, muzeami i uczelniami. Współpraca ta rozwinęła się szczególnie intensywnie w ciągu ostatnich trzech lat.

Przypominamy, że 20 października w Tarnowskich Górach gościliśmy dr Davida Skrabanię oraz Franka Mäuera z Muzeum Ziemi Górnośląskiej (OSLM) w Ratingen. Przedstawiciele tarnogórskiej organizacji oraz muzeum podpisali tego dnia w podziemiach Zabytkowej Kopalni Srebra z listy UNESCO list intencyjny/ umowę o współpracy.

Tężnie solankowe stają się coraz powszechniejszym elementem krajobrazu miast Górnego Śląska. Inhalacja solankowego aerozolu ma znaczący wpływ zarówno profilaktyczny, jak i leczniczy. Dzięki minerałom i mikroelementom zawartym w solance, które są absorbowane przez błony śluzowe dróg oddechowych i skórę, organizm uzupełnia niedobory potrzebnych dla zdrowia substancji. Oddychanie solanką korzystnie wpływa na układ nerwowy, gruczoły dokrewne oraz wzmacnia układ odpornościowy. Terapie oddechowe w tężniach są także zalecane w leczeniu chorób tarczycy, alergicznych schorzeń skóry oraz nadciśnienia tętniczego.

Tarnogórska tężnia to efekt IV edycji Marszałkowskiego Budżetu Obywatelskiego. GCR zgłosiło projekt pn. „Tężnia Gwarków”. Pomysł przypadł do gustu mieszkańcom regionu, bo zdobył rekordowe 9136 punktów. Zresztą placówka ma patent na BO, bo powstała także komora hiperbaryczna, z której niebawem będą mogli skorzystać pacjenci na co dzień borykający się z chronicznym bólem (8063 punkty). I to nie jest ostatnie słowo. Kolejne pomysły na projekty już się rodzą

Spacer parkowymi alejkami (gdzie dominuje buk produkujący bardzo duże ilości tlenu), rejs w podziemiach położonej obok Sztolni Czarnego Pstrąga (gdzie panuje bardzo specyficzny mikroklimat i powietrze jest bardzo czyste), odpoczynek obok tężni solankowej… Tutaj można na prawdę odetchnąć pełną piersią.

Umowę podpisali marszałek Jakub Chełstowski, burmistrz Arkadiusz Czech oraz Zbigniew Pawlak i Stanisław Karcz z SMZT.

– Takie decyzje zawsze wzbudzają kontrowersje typu, czy województwo powinno wspierać kolejne instytucje kultury? Bardzo się cieszę, że znaleźliśmy partnerów, aby wspólnie tworzyć kolejną perełkę w regionie, która będzie przybliżać nasze industrialne dziedzictwo. Współpraca kilku podmiotów to dla nas bardzo dobry model na prowadzenie instytucji kultury – powiedział marszałek Jakub Chełstowski.

Trójstronne wsparcie projektu podkreśla, jak ważne jest pielęgnowanie lokalnego dziedzictwa. Jest to miejsce o wyjątkowym znaczeniu historycznym. Dzięki współpracy, Szyb Staszic w Tarnowskich Górach, będący częścią obiektu wpisanego na listę UNESCO, zyska nowe życie jako przestrzeń dostępna dla mieszkańców i turystów, promująca wiedzę o naszym regionie i jego bogatej przeszłości górniczej

– Śląsk w tym kształcie, z którym go dziś kojarzymy, czyli aglomeracji śląskiej nie powstałby, gdyby nie woda z Adolfschachtu. Chcąc pokazać te podziemia szerszej publiczności, tworzymy instytucję kultury. Myślę, że za 10, może 15 lat, będziemy mieli w Tarnowskich Górach kolejny obiekt na miarę Zabytkowej Kopalni Srebra i Sztolni Czarnego Pstrąga – podsumował starania o utworzenie instytucji kultury burmistrz Arkadiusz Czech.

Szyb Staszic, który jest częścią dawnej stacji wodociągowej Staszic (część wpisu na listę światowego dziedzictwa UNESCO pn. Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku wraz z systemem gospodarowania wodami podziemnymi w Tarnowskich Górach) to miejsce wyjątkowe. Wydrążony w 1796 roku, w drugiej połowie XIX wieku został pogłębiony do blisko 50 metrów i razem z szybem maszynowym stał się w 1884 roku podstawą do utworzenia Stacji Wodociągowej Adolfschacht, którą w XX-leciu międzywojennym przemianowano na Staszic.

To z niej zasilano w wodę dużą część dzisiejszej, a wówczas powstającej, górnośląskiej metropolii z Chorzowem na czele. Pod szybem Staszic krzyżują się podziemne chodniki i odwadniające tarnogórsko- bytomskie podziemia sztolnie. Najgłębsza część Stacji sięga 70 metrów w głąb ziemi. Wydrążone pod nią studnie są dwa – trzy razy głębsze.

– Świat uznał ten obiekt za światową czołówkę, bo znajdujemy się w miejscu z listy UNESCO. Nie chodzi o to, że jest najpiękniejszy, najładniejszy, najstarszy. On wpłynął na rozwój ludzkości i ratował ludność aglomeracji śląskiej – dodał prezes Zbigniew Pawlak.

Kluczowym elementem w pracach do tego zmierzających jest zgoda Górnośląskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów, które jest właścicielem i użytkownikiem stacji.

– Tutaj cały czas pracują i będą pracować nasi pracownicy. My ten obiekt wydzierżawiamy partnerom umowy w celu tworzenia instytucji kultury – powiedział prezes Górnośląskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów S.A. Henryk Drob.

Co warte jest zobaczenia w Staszicu? Na terenie mieszczącej się przy ul. Wodociągowej Stacji, która stanowiła kiedyś wodne centrum Górnego Śląska, znajduje się do dziś ostatnia w Europie podziemna maszyna parowa. Warte uwagi są też budynki nadszybia, kotłownia, warsztaty oraz możliwość zaglądnięcia bezpośrednio ze stacji do Sztolni Głębokiej Fryderyk. To na niej, kilka kilometrów dalej, urządzono turystyczną, mierzącą 650 metrów trasę znaną jako Sztolnia Czarnego Pstrąga. Niewątpliwą atrakcję stanowić będą podziemne rurociągi, podziemne hale dla maszyn z silnikami na sprężoną parę, kondensatory i kocioł do sprężania, napędzającej pompy pary.

Stacja ma bezpośrednie połączenie podziemne z kierowanymi przez SMZT Zabytkową Kopalnią Srebra i Sztolnią Czarnego Pstrąga, także wpisanymi na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, co znacznie zwiększa możliwości rozwoju.

Memoriał „Górnośląska Spółka Bracka, jej rozwój, lazarety i lecznice” przybliża historię najstarszej organizacji górniczej, której celem była ochrona zubożałych, starych i niezdolnych do pracy górników. Działająca w Tarnowskich Górach Górnośląska Spółka Bracka (Oberschlesischer Knappschaftsverein) powstała w 1857 r. i funkcjonowała przez 100 lat, czyli do czasu przejęcia jej obowiązków przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Książka wydana została przez Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej i pod redakcją pomysłodawcy serii Zbigniewa Pawlaka – Przewodniczącego Zarządu SMZT.

Seria TARNOGÓRSKIE DZIEDZICTWO:
– „Królewska Huta Fryderyk pod Tarnowskimi Górami na Górnym Śląsku”,
– „Memoriał na uroczystość stulecia Królewskiej Kopalni Ołowiu i Srebra Fryderyk”,
– „Memoriał na uroczystość pięćdziesięciolecia istnienia Górnośląskiej Szkoły Górniczej,
– „Górnośląska Spółka Bracka, jej rozwój, lazarety i lecznice”.

„Górnośląska Spółka Bracka, jej rozwój, lazarety i lecznice”
Autor: Spółka Bracka, Redakcja: Zbigniew Pawlak, Jan Renka, Danuta Kędzierska, Mariusz Gąsior
Wydawnictwo: SMZT
Format: B5, str. 118, miękka oprawa
Cena: 29 zł

Wszystkie publikacje do kupienia przez internet TUTAJ, w siedzibie SMZT przy ul. Gliwickiej 2 w Tarnowskich Górach (pon-pt od 8 do 16) oraz w obiektach – Zabytkowej Kopalni Srebra i Sztolni Czarnego Pstrąga.

6 grudnia w Urzędzie Marszałkowskim w Katowicach został podpisany list intencyjny w tej sprawie. Swoje podpisy na dokumencie złożyli Marszałek Województwa Śląskiego Jakub Chełstowski, prezes Górnośląskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów Henryk Drob i wiceprezes GPW Krzysztof Wierzbicki, burmistrz Tarnowskich Gór Arkadiusz Czech, oraz prezesi Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej Zbigniew Pawlak i Stanisław Karcz.

Dzięki współpracy Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego, Urzędu Miasta Tarnowskie Góry i Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej (SMZT) powstanie instytucja kultury, która ten wyjątkowy w skali świata zabytek udostępni do ruchu turystycznego.

– Tarnogórskie przemysłowe dziedzictwo jest niezwykle bogate, wspólnie chcemy, aby kolejną jego część została otoczona odpowiednią opieką i  udostępniona zwiedzającym – powiedział Arkadiusz Czech, Burmistrz Tarnowskich Gór wskazując, że wszystko, co ważne dla przemysłowego Górnego Śląska symbolicznie zaczęło się w Mieście Gwarków. – To u nas w 1797 roku zaczął działać pierwszy w Europie nowoczesny miejski, a potem regionalny wodociąg, który jest jedynym na świecie systemem zaopatrywanym przez wodę pogórniczą. Co więcej, najpierw Szyb a później Stacja Wodociągowa Staszic stały się jego kluczowym elementem – wskazał żartując, że w Tarnowskich Górach pogodzenie wody z ogniem, czyli wody z turystyką jest możliwe. To pokazuje dzisiejszy dzień, bo dzięki tej umowie będziemy mogli pokazać coś, co jest porównywalne do tego, co mamy w Zabytkowej Kopalnia Srebra.

Szyb Staszic, który jest częścią dawnej stacji wodociągowej Staszic (część wpisu na listę światowego dziedzictwa UNESCO pn. Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku wraz z systemem gospodarowania wodami podziemnymi w Tarnowskich Górach) to miejsce wyjątkowe. Wydrążony w 1796 roku, w drugiej połowie XIX wieku został pogłębiony do blisko 50 metrów i razem z szybem maszynowym stał się w 1884 roku podstawą do utworzenia Stacji Wodociągowej Adolfschacht, którą w XX-leciu międzywojennym przemianowano na Staszic.

To z niej zasilano w wodę dużą część dzisiejszej, a wówczas powstającej, górnośląskiej metropolii z Chorzowem na czele. Pod szybem Staszic krzyżują się podziemne chodniki i odwadniające tarnogórsko- bytomskie podziemia sztolnie. Najgłębsza część Stacji sięga 70 metrów w głąb ziemi. Wydrążone pod nią studnie są dwa – trzy razy głębsze.

– Ta umowa to wielki krok naprzód, aby rozszerzyć ofertę turystyczną naszego województwa o bardzo ważny i ciekawy obiekt – dodał marszałek Chełstowski zapowiadając, że po akceptacji porozumienia przez Sejmik Województwa Śląskiego i Rade Miejską w Tarnowskich Górach, pierwsze realne działania na początku przyszłego roku.  Marek Bieniek, obecny w czasie podpisania listu ­radny Sejmiku przyznał, że nie widzi żadnych przeszkód, aby na początku roku właśnie tak się stało.

Kluczowym elementem w pracach do tego zmierzających jest zgoda Górnośląskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów, które jest właścicielem i użytkownikiem stacji.

– Ze Staszica w dalszym ciągu pobierana jest do sieci woda, dlatego – mimo wielkiej radości z faktu utworzenia w tym miejscu instytucji kultury – musimy obwarować wykorzystanie stacji i szybu wieloma ograniczeniami. Nie możemy dopuścić do tego, aby w okolice wody dostały się jakiekolwiek zanieczyszczenia – wskazał prezes GPW Henryk Drob

Zbigniew Pawlak z SMZT przypomniał, że ten właśnie obiekt jest ważny dla pokazania, że Górny Śląsk, po Anglii, Walonii i Nord Pas de Calais, znalazł się w awangardzie europejskiego rozwoju przemysłowego.

– Bez wody nie byłoby tego Górnego Śląska, a dosłowne pokazanie tego dziedzictwa to zaznaczenie jego wartości – wskazał.

Co warte jest zobaczenia w Staszicu? Na terenie mieszczącej się przy ul. Wodociągowej Stacji, która stanowiła kiedyś wodne centrum Górnego Śląska, znajduje się do dziś ostatnia w Europie podziemna maszyna parowa. Warte uwagi są też budynki nadszybia, kotłownia, warsztaty oraz możliwość zaglądnięcia bezpośrednio ze stacji do Sztolni Głębokiej Fryderyk. To na niej, kilka kilometrów dalej, urządzono turystyczną, mierzącą 650 metrów trasę znaną jako Sztolnia Czarnego Pstrąga. Niewątpliwą atrakcję stanowić będą podziemne rurociągi, podziemne hale dla maszyn z silnikami na sprężoną parę, kondensatory i kocioł do sprężania, napędzającej pompy pary.

Stacja ma bezpośrednie połączenie podziemne z kierowanymi przez SMZT Zabytkową Kopalnią Srebra i Sztolnią Czarnego Pstrąga, także wpisanymi na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, co znacznie zwiększa możliwości rozwoju.

Żegnamy dziś kolegę Stanisława Wyciszczaka. Nie da się opowiedzieć o tak bogatym życiu w paru zdaniach, ale w imieniu Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej postaram się przedstawić jego życiorys ściśle związany z naszą organizacją.

Urodził się 3 sierpnia 1930 r. w Tarnowskich Górach. Ukończył wyższe studia ekonomiczne, a także Państwowe Studium Pedagogiczne. Swoje życie zawodowe związał z Hutą Cynku i Ołowiu Miasteczko Śląskie, gdzie pracował jako Kierownik ds. Zatrudnienia i Płac. Był rezerwistą wojskowym, miał prawo do stopnia oficerskiego – kapitana rezerwy.

W 1953 r. został jednym ze współzałożycieli Komitetu dla Spraw Historii i Zabytków Ziemi Tarnogórskiej, przekształconego 7 lat później w Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej. Przez wiele lat pełnił funkcję Wiceprzewodniczącego i Członka Zarządu SMZT oraz Kierownika Sekcji Historycznej. W latach 1993 – 1994 był Przewodniczącym Zarządu.

Od 1954 r. organizował popularne w mieście spotkania odczytowo-dyskusyjne, tzw. Czwartki Tarnogórskie (niespełna 2 tygodnie temu odbyło się już 379 takie spotkanie). W jego ogrodzie narodził się pomysł dot. święta miasta. Jak wspominał, to właśnie jemu jako jednemu z pierwszych Antoni Gładysz przedstawił pomysł organizacji takiego wydarzenia. W latach 1957 – 1988 r. kolega Wyciszczak aktywnie włączał się w organizację trzydniowych „Dni tarnogórskich Gwarków”, ze znaną w całym kraju paradą historyczną. W ramach festiwalu, od 1961 r., organizował tradycyjne konferencje naukowe, popularnonaukowe oraz sesje poświęcone historii miasta, regionu i górnictwu kruszcowemu.

Dorobkiem tych konferencji są opracowywane przez śp. Wyciszczaka specjalne publikacje wydawane przez stowarzyszenie, zawierające materiały pokonferencyjne. Jako aktywny propagator wiedzy o historii i tradycjach miasta, jego zabytkach, wydał pierwszy „Przewodnik historyczny po mieście i zabytkach Tarnowskich Gór” (1975) . W „Vademecum Przewodnika” wydanego w 1978 r. dla województwa katowickiego przez oddział PTTK w Katowicach, opublikował historię Tarnowskich Gór. Jest autorem pierwszej oficjalnej publikacji SMZT z 1979 r. pt. „Tarnowskie Góry” rysunkami prof. Wernera Lubosa.

Na swoim koncie ma kilkadziesiąt publikacji związanych z tematyką historii miasta i regionu. W 1993 r., razem z Markiem Kandzią, opracował publikację „ Tarnowskie Góry – miasto gwarków”, a także album „Srebrna Droga”, w której zamieścił historię „Wolnego Miasta Górniczego Tarnowskie Góry”. W latach 1992- 2012 spod jego pióra wyszły kolejne „Przewodniki Tarnogórskie” (4 edycje), w nakładzie przeszło 35 tys. szt. Przewodnik zawiera najważniejsze wiadomości o historii miasta i regionu, a także wykaz najciekawszych zabytków miasta. Stanisław Wyciszczak stał się jednym z głównym autorów opracowanej monografii „Historia Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej” obejmującej działalność tej organizacji w latach 1953 – 2014 oraz szeregu publikacji biograficznych postaci i osób szczególnie zasłużonych dla Tarnowskich Gór – poety Bolesława Lubosza, sztygara i pierwszego Przewodniczącego Zarządu SMZT Alfonsa Kopii, badacza dziejów prof. Józefa Piernikarczyka, kronikarza Jana Nowaka, inż. Feliksa Piestraka – dyrektora tarnogórskiej Szkoły Górniczej, ks. Dr Jerzego Pawlika – duszpasterza i krajoznawcy, Alojzego Niedbały – rzeźbiarza gwarków tarnogórskich, Bonifacego Wyciszczoka – pierwszego po I wojnie światowej polskiego naczelnika parowozowni.

Nie bał się także pracy fizycznej. Dzwonnica Gwarków stojąca w centrum miasta to również jego dzieło, który razem z kolegami w 1955 r. postawił ją na Placu Gwarków, a od lat 60. był społecznym opiekunem tego zabytku.

Przez wiele lat (1957 – 1969) był jednym z pierwszych uprawnionych przewodników po Sztolni Czarnego Pstrąga. Po kilkunastu latach oprowadzania turystów wolał jednak poświęcić się edukowaniu swoich następców. Był wieloletnim prelegentem na wykładach. Opowiadał o historii miasta i jego zabytkach na kursach przewodników po Zabytkowej Kopalni Srebra i Sztolni Czarnego Pstrąga. Z jego inicjatywy Stowarzyszenie umieściło w mieście wiele tablic pamiątkowych osób, wydarzeń ważnych w życiu miasta.

Za swoją działalność został odznaczony wieloma medalami, krzyżami, odznakami za zasługi dla kraju, regionu, miasta, które warto w tym miejscu wymienić:

KRZYŻ KAWALERSKI ORDERU ODRODZENIA POLSKI, POLONIA RESTITUTA (1984)

SREBRNY KRZYŻ ZASŁUGI (1979)

ODZNAKA „ZASŁUŻONY DZIAŁACZ KULTURY” PRZYZNAWANE PRZEZ MINISTRA KULTURY I SZTUKI (1973)

ODZNAKA TYSIĄCLECIA PAŃSTWA POLSKIEGO (1966)

ZŁOTA ODZNAKA HONOROWA ZA ZASŁUGI DLA WOJ. ŚLĄSKIEGO (2017)

ZŁOTA ODZNAKA ZASŁUŻONEGO DLA WOJEWÓDZTWA KATOWICKIEGO (1971)

SREBRNA ODZNAKA ZASŁUŻONEGO DLA WOJEWÓDZTWA KATOWICKIEGO (1964)

SREBRNE SKRZYDŁO – NAGRODA BURMISTRZA TARNOWSKICH GÓR, KTÓRĄ OTRZYMUJĄ OSOBY SZCZEGÓLNIE ZASŁUŻONE DLA MIASTA

NAGRODA BURMISTRZA TARNOWSKICH GÓR W DZIEDZINIE KULTURY ZA CAŁOKSZTAŁT DZIAŁALNOŚCI NA RZECZ ROZWOJU KULTURY I HISTORII TARNOWSKICH GÓR

ZŁOTA ODZNAKA HONOROWA POLSKIEGO TOWARZYSTWA EKONOMICZNEGO (1975)

SREBRNA ODZNAKA HONOROWA POLSKIEGO TOWARZYSTWA EKONOMICZNEGO (1975)

ZŁOTA ODZNAKA ZASŁUŻONY DZIAŁACZ LIGI OBRONY KRAJU (1977)

BRĄZOWY MEDAL ZA ZASŁUGI DLA LIGI OBRONY KRAJU

BRĄZOWY MEDAL ZA ZASŁUGI DLA OBRONNOŚCI KRAJU

ODZNAKA KRAJOZNAWCA-TURYSTA ZIEMI TARNOGÓRSKIEJ

Do końca z wielką pasją opowiadał o swoim długim bogatym życiu. Życiu społecznika. Wszystko co robił, robił dla miasta, jego mieszkańców i młodszych pokoleń. Często mawiał, że nie zbudujemy naszej przyszłości, jeśli nie znamy naszej przeszłości. Ojciec założyciel SMZT, dobry duch organizacji, skarbnica wiedzy, legenda naszego miasta, wyjątkowy przyjaciel, niedościgniony wzór… Po prostu wspaniały człowiek.

Na pytanie, czy miasto Tarnowskie Góry byłoby takie samo, gdyby nie istniało Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, bez zawahania odpowiedział NIE. Na pytanie, czy SMZT, czy nasza tarnogórska ziemia, czy my sami wyglądalibyśmy tak samo, gdyby nie Stanisław Wyciszczak, bez zawahania odpowiadamy NIE.

Msza święta pogrzebowa została odprawiona w kościele pw. Matki Bożej Królowej Pokoju w Tarnowskich Górach. Został pochowany na cmentarzu przy kościele św. Anny w Tarnowskich Górach. Zgodnie z jego wolą podczas swojej ostatnie „podróży” z kościoła na cmentarz, samochód przejechał ul. Gliwicką obok siedziby stowarzyszenia. Na koniec Miłośnicy upamiętnili ostatniego z założycieli organizacji przy Dzwonnicy Gwarków, którą razem z kolegami w 1955 r. kolega Wyciszczak postawił na Placu Gwarków i której od lat 60. był społecznym opiekunem.

Żołnierze British Silesian Force  służyli na Górnym Śląsku od marca 1921 do lipca 1922 r. jako wojska rozjemcze/pokojowe. Dziś spoczywają właśnie na tym cmentarzu. Mogiły już nie istnieją, ale jest tablica, pod którą odczytany został apel i złożono wieńce. Celebrę przygotowała Sekcja Historyczna SMZT we współpracy z Grupą Rekonstrukcyjną Black Watch Silesia.

W ceremonii uczestniczyła również Joanna Filipczyk, reprezentująca miasto Opole, współautorka monografii o cmentarzu pt. „O życiu i śmierci w Opolu. Stary cmentarz miejski 1913-1963”. Książka jest dwujęzyczna, polsko-niemiecka (drugim autorem jest Gerhard Schiller). Na cmentarzu pojawił się również Liam Nolan, korespondent zagraniczny kanału RTÉ One, będącego częścią irlandzkiej telewizji publicznej (do Opola przyjechał z siedziby tv w Warszawie).

Główny cel umowy to pielęgnowanie, zachowanie i promocja spuścizny materialnego oraz niematerialnego dziedzictwa Górnego Śląska, która stanowi część ogólnoeuropejskiego dziedzictwa kulturowego. Pierwszy pomysł już jest. Za kilka miesięcy w muzeum w Ratingen zostanie otwarta wystawa pt. „Gorączka srebra. Tarnogórskie górnictwo i jego wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.”

–Wystawa będzie przede wszystkim oparta na artefaktach ze zbiorów SMZT z dodatkami z OSLM i Muzeum Górnictwa w Bochum. Start wystawy jest zaplanowany na 5 maja 2024 r., koniec na 4 maja 2025 r. – mówi kustosz zbiorów stowarzyszenia i jednocześnie kurator wystawy Mariusz Gąsior.

Umowa o współpracy została zawarta na 5 lat z opcją przedłużenia.

Muzeum Ziemi Górnośląskiej (Oberschlesisches Landesmuseum) w Ratingen-Hösel zostało otwarte w roku 1983 i jest największym muzeum śląskim w Niemczech Zachodnich. W  swojej roli jako instytucja historyczno-kulturalna przybliża zwiedzającym historię i kulturę Górnego Śląska oraz informuje o sytuacji obecnie panującej w docelowym regionie. Muzeum współpracuje z niemieckimi, polskimi oraz czeskimi instytucjami kulturalno-naukowymi oraz organizuje wystawy tematyczne i sympozja naukowe.

Odmalowana została elewacja i zniknęły akty wandalizmy, których doświadczyliśmy w ostatnich miesiącach dwa razy. Do tego są nowe szyldy, które bardzo dobrze widać zarówno w ciągu dnia, jak i po zmroku. Prace zostały przeprowadzone za zgodą konserwatora.

Kamienica przy ulicy Gliwickiej (jednej z najstarszych ulic w Tarnowskich Górach) powstała w XVI w., aż do II wojny światowej funkcjonowała w niej fabryka mydła założona przez ówczesnego właściciela Józefa Łukasika. Od lat 70. XX wieku kamienicą zarządza SMZT. Pod „dwójką” znajdują się biura organizacji, a pod „czwórką” mieści się hostel (w przeszłości Dom Gwarka, a dziś nawiązujący swoją nazwą do dawnej fabryki mydła – Hostel Młotek i Perlik).

Krajowa Lista Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego oznacza ochronę

Wpis jest jedną z form ochrony dziedzictwa kulturowego. Krajowa lista jest spisem przejawów żywego dziedzictwa niematerialnego z terenu Polski. Lista ma charakter informacyjny i zawiera opis zamieszczonych na niej zjawisk, ich rys historyczny, informacje o miejscu występowania i znaczeniu dla kultywujących je społeczności.

Niematerialne dziedzictwo kulturowe to nasze tradycje, zwyczaje, obrzędy czy też umiejętności odziedziczone po przodkach i przekazywane kolejnym pokoleniom. To żywe przejawy kultury, które społeczności uznają za swoje dziedzictwo kulturowe. W ślad za ratyfikowaną przez Polskę Konwencją UNESCO, Narodowy Instytut Dziedzictwa, od 2013 roku, w imieniu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego prowadzi Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Obecnie na liście znajduje się 85 zjawisk, z czego depozytariusze 34 elementów niematerialnego dziedzictwa kulturowego oraz 4 praktyk na rzecz ochrony tego dziedzictwa otrzymali decyzje Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na ostatniej gali. W tym roku wydarzenie związane było również z jubileuszami: 20-lecia Konwencji UNESCO oraz 10-lecia krajowej listy.

Historia ziemi tarnogórskiej

W Mieście Gwarków wiele się zaczęło. Kult św. Barbary i jedno z pierwszych bractw patronki górników, turystyka industrialna dzięki tzw. Złotej Księdze, Bergfesty i oczywiście uruchomienie pierwszej na Górnym Śląsku maszyny parowej typu Newcomen i pierwszej na kontynencie europejskim typu Watt-Boulton, które były impulsem do zapoczątkowania wielu zwyczajów i tradycji kultywowanych po dziś dzień. Górnikom nadal patronuje św. Barbara, a 4 grudnia świętowana jest barbórka (i to nie tylko na Górnym Śląsku, bo w Stanach Zjednoczonych jest to National Miners’ Day, w Australii National Mining Day, a w Indiach National Coal Miners’ Day).

Tyle w telegraficznym skrócie, ale od początku. Do narodzin kultu św. Barbary – patronki m.in. górników i dobrej śmierci przyczynili się, jezuici, którzy przybyli do tego miasta pod koniec XVII w. Jak donoszą kroniki, to właśnie zakonnicy mieli zainspirować powstanie bractwa św. Barbary już w 1721 r., przy tarnogórskiej parafii Piotra i Pawła.

W 1747 r. papież Benedykt XIV w specjalnej bulli uznał istnienie bractwa, zatwierdzając jego statut. Wieść o tym ogłoszono w święto Wniebowzięcia NMP – 15 sierpnia. 16 lipca 1784 roku w szybie Rudolphine odkryto złoża rud srebronośnych. Wkrótce potem na miejscu założono Królewską Kopalnię Fryderyk, uruchomiono także pierwszą w regionie maszynę parową. Oba te wydarzenia uważa się nie tylko za początek drugiej tarnogórskiej rewolucji górniczej, ale też rozpoczęcie europejskiej rewolucji przemysłowej i prapoczątek przemysłowego Górnego Śląska.

Na pamiątkę lipcowego odkrycia górnicy spotykali się przy usypanym na miejscu kopcu przez ponad sto lat. W nawiązaniu do tego wydarzenia od kilku lat w mieście organizowana jest „Barbórka w środku lata”, ponieważ Bergfest (święto górnicze) – jeszcze nie jako Barbórka – obchodzono w Tarnowskich Górach już w końcu XVIII w., w połowie lipca.

Kult św. Barbary dziś                                                                                              

Pamięć o św. Barbarze w świadomości mieszkańców Tarnowskich Gór i okolic jest mocno zakorzeniona. Od kilku lat współcześnie odtwarzana jest nie tylko Barbórka w środku lata. W 2019 r. przywrócono jeden z międzywojennych elementów uroczystości barbórkowych, tj. pochód. Wielka parada z udziałem pracowników śląskich kopalń i organizacji kultywujących dawne tradycje górnicze przeszłą ulicami Tarnowskich Gór tak jak czyniono to pod koniec lat 30 ubiegłego wieku. „Niechaj staną do szeregów ci, którzy pracują w kopalniach, jak i ci, którzy sterani ciężką pracą górniczą odpoczywają po długich latach pracy”. Tymi słowami, na łamach jednej z gazet, Fryderyk Antes – międzywojenny burmistrz Tarnowskich Gór, wzywał wszystkich górników z całej Polski do wspólnych obchodów “Barbórki”. W 2022 r. (po przerwie spowodowanej pandemią) wydarzenie znów zorganizowano i będzie powracało w grudniu każdego roku.

Warto wymienić tutaj także inne uroczystości barbórkowe, takie jak: msza święta, odwiedziny lokalnych kapliczek, wizyty przed krzyżem na ul. Górniczej i biesiada. Figura patronki górników znajduje się na gł. 40 m, na trasie turystycznej jednej z najciekawszych atrakcji regionu Zabytkowej Kopalni Srebra – miejsca światowego dziedzictwa UNESCO. Figurę poświęcono 4 grudnia 2019 r. na nadszybiu, podczas tradycyjnej barbórki organizowanej przez Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej.

Na powierzchni patronkę górników odnajdziemy w wielu lokalizacjach jak choćby w kościele pw. Św. ap. Piotra i Pawła, gdzie znajduje się obraz św. Barbary oraz pochodząca z 1730 r. kaplica ku czci świętej. Udając się do Muzeum w Tarnowskich Górach zobaczyć można XIX-wieczny obraz ze świętą Barbarą z przemysłowym górniczym krajobrazem miasta. Kolejny wizerunek znajduje się w parafii pw. Przemienienia Pańskiego w Bobrownikach Śląskich, dzielnicy Tarnowskich Gór. W dzielnicy tej znajduje się również kapliczka ku czci świętej Barbary. Wybudowano ją w 1981 r. staraniem Komisji Zakładowej NSZZ Solidarnośc i byłej dyrekcji kopalni odkrywkowej dolomitu. Kapliczka znajduje się w okolicy tzw. kanionu tarnogórskiego przy linii Kolei Wąskotorowej.

Św. Barbarę spotkamy również w gminie Zbrosławice, a dokładnie w kościele św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Karchowicach, a także w koście pw. Wniebowzięcia NMP w Miasteczku Śląskim.

Eksponat ma aż 4 m średnicy i jest wierną rekonstrukcją koła wodnego z XVII w.  Maszyna dawniej przeznaczona była do napędzania młota w kuźnicach. Sprowadzona została ze Strzybnicy dokładnie w sierpniu 1982 r.

Skansen Maszyn Parowych to jedna z największych w Polsce kolekcji zabytkowych maszyn i parowozów. Na obszarze o powierzchni około 1 ha znajdują się takie eksponaty jak: walec drogowy, dźwig kolejowy, sprężarka, lokomobila, liczne parowozy, agregat prądotwórczy, pompy parowe oraz maszyny wyciągowe. Wszystkie eksponaty pozyskało Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej,

Oprócz maszyn napędzanych siłą pary, na terenie tarnogórskiego parku maszyn znajdują się również inne ciekawe eksponaty, takie jak właśnie koło wodne. Zanim nastał wiek pary, do produkcji metali wykorzystywano potężne drewniane konstrukcje. Aby wprawić je w ruch, potrzebna była siła wody. To jedyny eksponat niezaliczony do zabytków techniki parowej.

Rozruch skansenu nastąpił w 1976 r. dzięki staraniom SMZT, które tym samym uratowało przed złomowaniem i zniszczeniem pomniki techniki.

– Tarnogórska kopalnia została wpisana na listę UNESCO, co jest jednocześnie zaszczytem i zobowiązaniem do ochrony naszego dziedzictwa. A jak chronić, to edukować młodsze pokolenia. To one po nas będą pielęgnować tradycje i dbać o te miejsca, a co za tym idzie – ocalać od zapomnienia – powiedział prezes SMZT Zbigniew Pawlak podczas konferencji prasowej, która odbyła się 14 września.

Przewodnicy, którzy będą wcielać się w role edukatorów przeszli specjalne szkolenie. Zajęcia były w sumie testowane aż 7 razy. Podczas wakacji swój wolny czas poświęciły m.in. dzieci ze Szkoły Podstawowej nr 9 w Tarnowskich Górach. Na spotkaniu z dziennikarzami dyrektor placówki Krzysztof Siwiec przyznał, że wiedział o pomyśle, ale założeń dot. efektów końcowych nie znał. Dzięki temu mógł się zachwycić i stwierdzić, że taka lekcja w kopalni pozwoli dzieciom wyciszyć się od codziennego zgiełku.

Podczas zajęć stworzona zostanie przestrzeń do samodzielnego badania, odkrywania, zdobywania informacji – uruchamiany zostanie proces edukacyjny oparty na doświadczeniu. Wykorzystany zostanie do tego Chodnik Okrężny w samym sercu trasy turystycznej. Warsztaty zostały zaplanowane tak, żeby wykorzystać charakter przestrzeni, która zachowała wiele cech dawnej kopalni, przez co w większym stopniu niż na trasie turystycznej można w niej obserwować zjawiska przyrodnicze i doświadczać historii. Lekcja pod ziemią jest zgodna z podstawą programową.

– 40 metrów pod ziemią nie ma zasięgu, więc nagle ze świata online dzieci przeniosą się do świata offline. Dzięki temu zaangażują wszystkie zmysły. Zamiast telefonu dostaną do rąk m.in. ołówek stolarski, mapę, termometr i chyba najbardziej zaawansowane technologicznie urządzenie – dalmierz, które służy do pomiaru odległości. Takie zajęcia na pewno będą procentować w szkole podczas zwykłych lekcji – mówił Adam Kałucki z firmy Locativo, która zajęła się projektem.

Innowacyjna oferta to efekt współpracy Instytutu Ekologii Terenów Uprzemysłowionych ze Stowarzyszeniem Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, które zarządza jedynym w regionie światowym dziedzictwem. Scenariusz trasy edukacyjnej został przygotowany w ramach Textour Project (w Europie jest 11 państw, które biorą udział w tym nowatorskim projekcie, wśród nich jest Polska, którą reprezentują właśnie Tarnowskie Góry) oraz wdrożony wspólnie z firmą Locativo.

– Cieszymy się, że Textour Project połączył IETU z SMZT. To międzynarodowy projekt, który jest bardzo innowacyjny i zaangażował lokalną społeczność. Wspólnie ze stowarzyszeniem przygotowaliśmy nową ofertę, ale na tym nie koniec działań – powiedziała dr Joanna Piasecka z Instytutu Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach.

Celem projektu jest wzmocnienie turystyki kulturowej na obszarach z dużym potencjałem. W najbliższym miesiącach uruchomiony zostanie internetowy kalendarz kulturalny Miast Gwarków, a także zakończą się prace nad scenariuszem wycieczek z przewodnikiem po Rezerwacie Segiet oraz Hałdzie Popłuczkowej.

Na dokumencie swoje podpisy złożyli także dyrektor zespołu Zbigniew Cierniak, zastępca dyrektora Tomasz Janikowski oraz wiceprezes SMZT Stanisław Karcz. Spotkanie odbyło się 20 września w siedzibie „Śląska” w Koszęcinie.

Cel współpracy, to oczywiście wzajemna promocja naszego regionu, podejmowanie wspólnych inicjatyw, organizacja wydarzeń, a co za tym idzie edukacja w zakresie zarówno materialnego, jak i niematerialnego dziedzictwa.

Zespół Pieśni i Tańca „Śląsk” istnieje od 1 lipca 1953 roku. Stanisław Hadyna wraz z Elwirą Kamińską stworzyli solidne podstawy współczesnego kunsztu artystycznego „Śląska”. Biorąc pod uwagę dzisiejsze bogactwo repertuaru, niezliczone nagrody i około 200 corocznie dawanych koncertów – widać wyraźnie, jak bardzo Zespół pracował nad dążeniem do perfekcji i najwyższej maestrii. Te dwa pojęcia były hasłem przewodnim kilku pokoleń wspaniałych pedagogów i tysięcy młodych ludzi, dla których „Śląsk” był pasją i sposobem na życie. Dzięki nim miano ambasadora polskiej kultury oraz propagatora jej ludowego wymiaru jest w pełni zasłużone. Zespół „Śląsk” jest zespołem artystycznym o ogromnych możliwościach wykonawczych, występującym nie tylko na wielkich światowych scenach, lecz także w miejscowościach na co dzień pozbawionych dostępu do wartościowych propozycji kulturalnych. Nadrzędną ideą jego działania jest ukazywanie bogactwa kultury śląskiej na tle spuścizny innych regionów kraju. Ponad stuosobowy skład artystyczny obejmuje chór, balet i orkiestrę. Współpraca z autorytetami w dziedzinie kulturoznawstwa to potencjał, gwarantujący realizację widowisk na najwyższym poziomie. Przyniósł on Zespołowi uznanie na całym świecie, liczne nagrody i dyplomy honorowe. „Śląsk” odwiedził 44 kraje na pięciu kontynentach, dał ponad 8 tysięcy koncertów dla ponad 26 milionów widzów.

Razem z gośćmi z dalekiej Japonii pozytywnie na zaproszenie SMZT odpowiedzieli przedstawiciele Muzeum Górnictwa Bańska Szczewnica z sąsiedniej Słowacji. W sumie 7-osobowa grupa zwiedziła Zabytkową Kopalnię Srebra i Sztolnię Czarnego Pstrąga, wzięli udział w Gwarkach na rynku oraz pochodzie, a także przybliżyła historię swoich miast podczas sobotniej konferencji popularnonaukowej w Tarnogórskim Centrum Kultury (wydarzenie jest organizowane od ponad 60 lat w ramach dni miasta przez stowarzyszenie, w tym roku miało charakter międzynarodowy i było jednym z wydarzeń Europejskich Dni Dziedzictwa). Dodatkowo w Galerii pod Kopułą w budynku tarnogórskiej kopalni można oglądać wystawę czasową „30 lat na liście UNESCO zabytków z Bańskiej Szczawnicy”.

Ta wizyta na długo zapadnie w pamięć każdej ze stron. Na pożegnanie były uściski i wymiana prezentów. Każda ze stron zapowiedziała chęć współpracy.

Delegacja japońska:

1. Juko Takeda – Przewodnicząca Komisji Oświaty miasta Ōda, szefowa delegacji
2. Tadaszi Nakamura – Dyrektor Rady Współdziałania na rzecz Iwami Ginzan
3. Akihisa Nitta – Naczelnik Sekcji Zabytków Światowego Dziedzictwa w Wydziale Dóbr Kultury w Komisji Oświaty Prefektury Shimane
4. Czizuru Kudo – przewodniczka po Kopalni Srebra Iwami Ginan
5. Takao Jamate – Starszy Menedżer Wydziału ds. Iwami Ginzan w Komisji Oświaty miasta Ōda, prelegent na sobotniej konfeencji w TCK
6. Miho Kurihara – tłumaczka
7. Mirosław Błaszczak – były dyrektor Instytutu Polskiego w Tokio, tłumacz, koordynator wizyty

Delegacja słowacka:

1. Helena Galkova – kustoszka Działu Etnologii w Słowackim Muzeum Górnictwa w Bańskiej Szczawnicy
2. Peter Jancsy – kustosz Działu Geologii w Słowackim Muzeum Górnictwa w Bańskiej Szczawnicy
3. Anna Raab – przewodniczka po Zabytkowej Kopalni Srebra w Tarnowskich Górach, tłumaczka

Zabytkowa Kopalnia Srebra w Tarnowskich Górach to jedyna w Polsce podziemna trasa turystyczna umożliwiająca zwiedzanie podziemi dawnej kopalni kruszców srebronośnych.

Od 2004 to część pomnika historii Tarnowskie Góry – podziemia zabytkowej kopalni rud srebronośnych oraz sztolni „Czarnego Pstrąga”, a od lipca 2017 jest wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO (jako jeden z obiektów wpisu o nazwie: „Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku wraz z systemem gospodarowania wodami podziemnymi w Tarnowskich Górach”).

Kiedyś budziła podziw europejskiej arystokracji, obecnie zachwycają się nią turyści z całego świata.  Na głębokości 40 m znajduje się podziemne miasto – labirynt korytarzy po dawnej kopalni kruszców srebra, ołowiu i cynku Fryderyk. W surowych warunkach, które charakteryzują się niską temperaturą i dużą wilgotnością powietrza, można poczuć klimat dawnej górniczej pracy. I to za pomocą wszystkich zmysłów, bo to miejsce można zobaczyć, usłyszeć, poczuć… Szlak przypomina kształtem trójkąt i łączy ze sobą trzy dawne szyby górnicze: „Anioł”, „Żmija” i „Szczęść Boże”. W czasie wędrówki turyści oglądają wykute w skale przodki górnicze, chodniki transportowe o różnej wysokości i potężne komory powstałe na przełomie XVIII  i XIX w.  Jedną z największych atrakcji jest przepływ łodziami na trasie o dł. 270 m.

Kopalnia Srebra w Iwami Ginzan znajduje się w mieście Ōda, w prefekturze Shimane, na południowym wschodzie wyspy Honsiu, w terenie pagórkowatym, poprzecinanym głębokimi dolinami rzek. Działała od 1526 do 1923. Do dziś zachowały się pozostałości rozległych kopalń oraz hut metali czynnych od XVI aż do XX wieku, a także ruiny zamków, które strzegły dostępu do kopalni. Wysoka jakość wydobywanego srebra, a także bogactwo złóż przyczyniły się znacząco do rozwoju gospodarczego Japonii oraz całej Azji południowo-wschodniej w XVI i XVII wieku. W XVII wieku w kopalni wydobywano 38 ton srebra rocznie, z którego części w Japonii wytwarzano monety; płacono nim także za towary importowane z Europy. W 2007 obiekt został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Średniowieczne miasto górnicze Bańska Szczawnica znajduje się na liście od 30 lat. Jest to najstarsze i najbardziej znaczących z miast górniczych w Europie. Wydobycie i przetwórstwo znacznych ilości złota, a następnie i srebra, stanowiło przez kilka wieków o jego znaczeniu i zamożności obywateli.  Bańska Szczawnica jest jednym z najbogatszych w zabytki miast słowackich. Naliczono w nim 360 obiektów zabytkowych. Słowackie Muzeum Górnicze powstało w 1964 roku. Jego częścią jest Skansen Górniczy stanowiący jedną ze stałych ekspozycji muzea, który jest jedynym tego rodzaju muzeum na Słowacji. Od początku swego powstania, muzeum gromadzi zbiory z dziedziny mineralogii i złóż, zbiory górniczo-techniczne, etnograficzne, artystyczno-historyczne, archeologiczne a także numizmatyczne i związane z historią powszechną. Jest ono wyspecjalizowaną placówką, zajmującą się przede wszystkim dokumentacją historii górnictwa w Republice Słowackiej.

Choć dzieli nas o wiele większy dystans, to jednak tarnogórskim zabytkom bliżej do japońskiej kopalni. Oprócz srebra ta sama jest data rozpoczęcia działalności i podobny okres zakończenia wydobycia metali. Dlatego współpraca trwa już kilka lat.

W 2017 r., czyli tuż przed wpisaniem tarnogórskich obiektów na listę UNESCO, w Centrum Światowego Dziedzictwa Iwami Ginzan otwarto wystawę zdjęć. Dwa lata później śląskie podziemia znalazły się po raz pierwszy w ofercie największych japońskich biur podróży. Choć przerwała to pandemia, to pojedynczy turyści z „Kraju Kwitnącej Wiśni” odwiedzają kopalnię i korzystają z broszur w języku japońskim. Pod koniec 2021 r. kopalnię odwiedził Akio Miyajimą (ambasador Japonii w Polsce).

Na nowo uszyty strój składają się: marynarka, spodnie (dla mężczyzn) lub spódnice (dla kobiet), pas oraz furażerka.

Zapinana na guziki marynarka jest w kolorze dolomitowym (jasny brąz). Na mankietach oraz kieszeniach również znajdują się guziki. Na wszystkich widać symbole górnicze, czyli pyrlik i żelozko. Ten znak wyhaftowany jest jeszcze na stójce kołnierza. Za to na lewym rękawie znajduje się logo SMZT. Na klamrze paska (zapinanego na mundurze) ponownie można zobaczyć górnicze symbole.

Spodnie dla panów i ołówkowe spódnice dla pań są czarne. Całkowitą nowością jest furażerka. Na nakryciu głowy z bawełnianego czarnego aksamitu, wyhaftowany został herb górniczy po obu stronach. Ten sam symbol jest także na trzech guzikach z przodu nad czołem.

Jest jeszcze jeden charakterystyczny element tego stroju. Po bokach spodni lub spódnicy oraz w kilku miejscach widoczny jest jeden z trzech kolorów:

– Członkowie Zarządu SMZT – kolor zielony

– przewodnicy – czerwony kolor

– członkowie organizacji – srebrny kolor

Mundury uszyła pracownia Merynka Grzegorza Stachaka ze Świętochłowic. Miłośnik ma własny i uszyty na swoją miarę strój. Na razie powstała pierwsza partia, ale z czasem będą kolejne.

Złota Odznaka Zasłużony dla Województwa Śląskiego:

Andrzej Szewerda – przewodnik z długoletnim stażem i doświadczeniem

Ryszard Wasielewski – zajmujący się sprawami związanymi z ochroną środowiska

Srebrna Odznaka Honorowa Zasłużony dla Województwa Śląskiego:

Jerzy Cieślinski – koordynator projektów związanych z opieką nad zabytkami UNESCO

Bogdan Droś – zajmujący się sprawami finansowymi organizacji

Sławomir Ziemianek – długoletni przewodnik po kopalni i sztolni

Wystarczy bilet do jednej z atrakcji, aby przez 7 dni korzystać z mnóstwa promocji i rabatów w Tarnowskich Górach, Bytomiu, Zbrosławicach i okolicy. To m.in. rabaty na usługi hotelarskie lub zniżki na dania w restauracjach.

To wspólna inicjatywa Lokalnej Organizacji Turystycznej Miast Gwarków z branżą gastronomiczną i hotelarską. W skład LOT wchodzą samorządy Tarnowskich Gór, Bytomia, Zbrosławic i Powiatu Tarnogórskiego, a także Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej (zarządzający jedynymi obiektami wpisanymi na listę UNESCO w województwie śląskim), Muzeum w Tarnowskich Górach, Stowarzyszenie Górnośląskie Koleje Wąskotorowe, Stowarzyszenie Gliwicka 66 oraz Stowarzyszenie Dziedzictwo. Głównym celem organizacji jest tworzenie produktu turystycznego „Miasta Gwarków. Szlak Srebra i Wody w Tarnowskich Górach, Bytomiu i Zbrosławicach”, który tworzy 16 obiektów (związanych zarówno z wydobyciem i transportem rud ołowiu, srebra i cynku, odwadnianiem wyrobisk jak i z kultem religijnym czy życiem codziennym gwarków; połowa z nich pochodzi z listy UNESCO).

W uroczystości wzięli udział przedstawiciele Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej z prezesem Zbigniewem Pawlakiem na czele, burmistrz miasta Arkadiusz Czech oraz rodzina Antesa, która w licznym gronie przyjechała do Tarnowskich Gór specjalnie na tę okazję. Razem z młodszą córką Antesa (starsza Janina Antes-Rybicka zmarła 7 lat temu) w Mieście Gwarków gościliśmy także siostrzenicę, bratanka oraz dwie wnuczki z rodzinami.

– Fryderyk Antes jest jednym z liderów grupy osób, która doprowadziła do tego, że dzisiaj możemy zwiedzać naszą kopalnię. Jakież to musiało być innowacyjne, żeby prawie 100 lat temu, nie tylko myśleć, ale nawet dążyć do udostępnienia podziemi dla turystów? Udało się wtedy tylko w Wieliczce i Tarnowskich Górach. To człowiek, który inspiruje nas do dziś – powiedział Zbigniew Pawlak.

Burmistrz Arkadiusz Czech dodał, że Fryderyk Antes to przykład człowieka, który szedł po władzę, żeby służyć innym. Obecny włodarz miasta po odsłonięciu tablicy zaprosił także rodzinę do ratusza, żeby pokazać miejsce, w którym Antes nie tylko urzędował, ale nawet wtedy mieszkał. – Czy wszystko można naprawić? Nie wszystko, ale upamiętnić można, dlatego cieszymy się, że jesteście dziś z nami – dodał.

Fryderyk Antes (1902 – 1991) to pierwszy polski burmistrz Tarnowskich Gór, który urzędował w latach 1934 – 1939. urodził się w Gliwicach. Był jednym z pięciorga dzieci kolejarza Fryderyka Antesa i Agnieszki z domu Kaleta. Po podziale Górnego Śląska rodzina przeniosła się do polskiej jego części, do Mikołowa. Gimnazjum Fryderyk ukończył w 1922 roku. W latach 1924 – 1928 studiował prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Po ukończeniu studiów powrócił na Śląsk, gdzie podjął pracę w administracji państwowej i samorządowej (pracował między innymi w Urzędzie Wojewódzkim Śląskim w Katowicach).

Do Tarnowskich Gór trafił na początku lat trzydziestych, pracując jako wicestarosta u boku Józefa Korola. Od początku zyskał sobie wielką sympatię wśród wielu mieszkańców miasta. Burmistrzem Tarnowskich Gór wybrany został w grudniu 1933 roku. Urzędowanie rozpoczął w maju 1934 roku, a miał wtedy 31 lat. Młody i energiczny, śmiałymi inicjatywami przyczynił się do rozbudowy obiektów komunalnych miasta, stworzenia rynku pracy dla bezrobotnych, umacniania polskości.

Wybuch wojny zastał go na stanowisku starosty powiatowego w Rybniku. Poszukiwany przez Niemców przedostał się na Zachód, co pozwoliło mu uniknąć śmierci. O wolną Polskę, jako żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, walczył we Francji i w różnych jednostkach Wojska Polskiego w Wielkiej Brytanii.

W okupowanym kraju została cała jego najbliższa rodzina z żoną Małgorzatą (poślubił ją w 1932 roku) i dwiema córeczkami. I właśnie do nich, po wojnie, jak tylko mógł najszybciej, w listopadzie 1946 roku powrócił. Niedługo jednak cieszył się wolnością. Wkrótce stał się ofiarą stalinowskiego terroru. 2 lutego 1950 roku został aresztowany w domu, w Rybniku, na oczach całej rodziny. Ponad rok poddawany okrutnemu śledztwu, oskarżony o szpiegostwo i zdradę państwa nie poddał się, nie podpisał żadnego dokumentu, nie zeznał fałszywie przeciwko nikomu. W kwietniu 1951 roku, wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Katowicach, Fryderyk Antes skazany został na karę 10 lat pozbawienia wolności. Był więziony w Katowicach, Raciborzu, Cieszynie, Iławie, Bartoszycach i Rawiczu. Na mocy amnestii z 1956 roku odzyskał wolność. Do 75 roku życia pracował jako radca prawny. Zmarł 27 stycznia 1991 roku w wieku 88 lat.

To już w sumie piąta tablica na budynku kopalni, której tym razem autorem jest tarnogórski artysta Artur Lubos. Pozostałe płaskorzeźby przedstawiają wizerunki Alfonsa Kopii, Franciszka Garusa, Józefa Piernikarczyka oraz Feliksa Piestraka.

Podczas tego 4 dniowego festiwalu odbyło się w sumie 65 prelekcji, wystąpiło ponad 40 prelegentów z 22 krajów i 5 kontynentów (nawet z tak odległych zakątków, jak Australia, Chile czy Indie). Uczestnicy mieli okazję poznać wyniki aktualnych badań, poznać historię kopalń i odkryć tajniki dzisiejszych pogórniczych obiektów. Zastanawiano się również nad tym, jak można przyczynić się do właściwego i pozytywnego postrzegania tego dziedzictwa przez zwiedzających obiekty górnicze i ogół społeczeństwa.

Ostatniego dnia konferencji świat mógł posłuchać o Tarnowskich Górach podczas wykładu prezesa SMZT Zbigniewa Pawlaka pt. „Zrozumieć własne dziedzictwo”. Jednak wątek tarnogórskiego UNESCO przewijał się w niemal każdym wcześniejszym referacie.

ICMUM2023 była kontynuacją czterodniowej konferencji ICMUM2018, która została zorganizowana przez Wieliczkę i Kopalnię Soli Bochnia w listopadzie 2018 roku. W poprzedniej konferencji wzięło udział ponad 100 uczestników z 18 państw (Austrii, Belgii, Chorwacji, Francji, Niemiec, Norwegii, Polski, Portugalii, Rosji, Rumunii, Słowacji, Słowenii, Szwajcarii, Szwecji, Węgier, Włoch, Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych). Reprezentowali oni muzea podziemne w kopalniach różnorodnych surowców: soli, węgla, srebra i złota, miedzi, żelaza, rtęci, cynku i ołowiu oraz łupka. Zgodnie z hasłem wydarzenia „Spotkajmy się i wymieńmy doświadczeniami!”, konferencja posłużyła uczestnikom do wzajemnego poznania się, podzielenia wiedzą praktyczną, była też okazją do pochwalenia się swoimi sukcesami na forum fachowców. Na konferencji obecne były międzynarodowe organizacje takie jak: UNESCO, TICCIH, ICOM, ICOMOS. Uczestnicy konferencji podkreślali wysoki poziom merytoryczny i organizacyjny wydarzenia, a także już wtedy sugerowali konieczność zorganizowania kolejnego spotkania.

Wydarzenie z pewnością przyczynia się do integracji międzynarodowego środowiska muzeów górniczych.

Udział w konkursie może wziąć każdy mieszkaniec województwa śląskiego, który ukończył w dniu ogłoszenia konkursu 16 lat (małoletni za odpowiednią zgodą rodzica lub opiekuna). Legenda, której akcja toczy się w przeszłości, musi być napisana prozą i może zawierać dialogi. Jasno i wyraźnie powinna w niej wybrzmieć nazwa Pięknej z Rept, jako inspiracja dla autora. Maksymalna liczba stron wynosi 10.

Jury konkursowe pod uwagę będzie brało: – zgodność z tematyką, twórczy charakter utworu, poprawność stylistyczną i językową, poziom literacki, samodzielność i oryginalność. Na zwycięzców czekają nagrody pieniężne ufundowane przez bibliotekę, a także publikacja na stronach internetowych organizatorów.

Prace należy składać do dnia 23 lutego 2024 roku (do godziny 15.00) w Dziale Administracji Biblioteki lub przesłać pocztą listem poleconym na adres biblioteki. Wyniki poznamy podczas przyszłorocznych Wyborów Pięknej z Rept.

Organizatorami konkursu są: Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej i Miejska Biblioteka Publiczna im. B. Lubosza w Tarnowskich Górach.

Regulamin II konkursu literackiego Legenda o Pięknej z Rept

Załącznik nr 1 do Regulaminu II konkursu literackiego Legenda o Pięknej z Rept

Załącznik nr 2 do Regulaminu II konkursu literackiego Legenda o Pięknej z Rept

Załącznik nr 3 do Regulaminu II konkursu literackiego Legenda o Pięknej z Rept

Odmiana Pięknej z Rept pochodzi ze Śląska z miejscowości Repty Śląskie, najstarszej dzielnicy Tarnowskich Gór. Została zasadzona pod koniec XIX wieku w ogrodzie przy pałacu rodziny Henckel von Donnersmarck przez Roberta Volknera, ówczesnego ogrodnika pałacowego. Odmiana zachwyciła go pięknym wyglądem jabłek, czemu zawdzięcza swą nazwę.

W okresie powojennym sadzona była także w Niemczech, ale na niewielką skalę. Aktualnie można ją traktować jako odmianę lokalną, ponieważ jej uprawa ogranicza się głównie do Śląska. W związku ze zwiększonym zainteresowaniem odmianami dawnymi coraz chętniej jest sadzona także w innych rejonach.

Drzewko wygląda bardzo niepozornie i ma około metra wysokości. Jednoroczne pędy mają kulisty kształt. Liście są owalne i średniej wielkości. Kwiaty pojawiają się dosyć późno, dlatego nie są uszkadzane przez przymrozki. Jabłka kształtem przypominają odmianę ‘Starking’. Skórka jest gładka, błyszcząca, prawie w całości czerwona. W smaku owoc jest kwaskowaty i lekko winny.

W naszych warunkach owoce należy zrywać dosyć późno. Najczęściej w drugiej połowie października. Za to do jedzenia nadają się od stycznia, a przechowywać je można nawet do czerwca. Drzewko owocuje bardzo obficie i nawet co roku. Głównie nadaje się na przetwory: soki, cydry, susz, a także do wypieku ciast. Mogą być też jabłkami deserowymi, ale dopiero po dłuższym przechowywaniu, kiedy ich smak jest znacznie lepszy. Uprawa  polecana jest głównie amatorom.

Do napisania była legenda, której akcja toczyła się w przeszłości i została zainspirowana naszą lokalną odmianą tarnogórskiej jabłoni. Na konkurs wpłynęło w sumie 14 opowiadań. Jury postanowiło nagrodzić następujące prace:

– I nagrodę w wysokości 1.000 zł otrzymała Bożena Kaczmarczyk – Gwóźdź za opowiadanie „Piękna z Rept: Legenda o cierpieniu, przebaczeniu i radości” 

– II nagrodę w wysokości 500 zł otrzymał Piotr Gansiniec za opowiadanie „Zima” 

– III nagrodę w wysokości 300 zł dostał  Dariusz Kowal za opowiadanie „Jabłko z głębi ziemi” 

Ponadto komisja przyznała wyróżnienie z nagrodą w wysokości 200 zł dla Małgorzaty Kucia-Kanclerz za legendę „Legenda o pięknej z Rept”.

Nagrody finansowe ufundowała Miejska Biblioteka Publiczna im. B. Lubosza w Tarnowskich Górach.

Na wyniki konkursu kulinarnego czekało w sumie 11 restauracji. Wśród dań z kaczki jurorów najbardziej oczarowała kaczka w otrzewinie, chips ze skóry kaczej, puder z tłuszczu kaczego, tłuszcz w glinie jadalnej, puree z marchwi, jabłka i mango oraz jadalna skorupka jajka przygotowana w restauracji Kunszt przez szefa kuchni Kamila Zacharka.

– To danie zdecydowanie najbardziej przypadło wszystkim z nas dzięki smakowi, ale i pomysłowości – przyznali jurorzy, wśród których znalazł się finalista MasterChef TVN Grzegorz Bien, cukiernik Łukasz Wylężek, dyrektor Zespołu Szkół Gastronomiczno-Hotelarskich w Tarnowskich Górach Tomasz Respondek, wiceprezes SMZT i doświadczony restaurator Stanisław Karcz oraz zastępca burmistrza ds. społecznych Jolanta Tuszyńska.

Wśród deserów za najlepszą uznano wariację na temat szarlotki z restauracji 4 Pory Roku, czyli odwrócona do góry nogami tartaletka na klasycznym kruchym cieście, pieczone jabłka pokrojone w plastry, jabłko tarte ze śmietaną, cukrem puder i cynamonem, oraz beza przypalana i kruszonka migdałowa.

– To ogromne wyróżnienie dla jedynej, niepowtarzalnej i ogromnie utalentowanej kobiety szefa kuchni – Darii Włodarczyk, która nie powiedziała jeszcze ostatniego słowa w świecie gastronomii zdominowanej przez panów – skomentowała restauracja, która w ubiegłym roku wygrała pierwszą edycję konkursu, tyle że w kategorii danie główne.

A sędziowie dodali, że to danie, mimo że nowoczesne i ciekawe znakomicie nawiązywało do klasycznej szarlotki. Z powodu bardzo wysokiego poziomu przyznano jeszcze dwa wyróżnienia. W dziedzinie deserów otrzymała je restauracji Kunszt, a wśród dań głównych z kaczki Bistro Miarki 8, które również zna smak zwycięstwa, bo w zeszłym roku upiekło najsmaczniejszą szarlotkę.

Na zwycięzców czekały statuetki i dyplomy. Do tego zgodnie z regulaminem w ciągu miesiąca od imprezy w menu restauracji muszą pojawić się te dania (choć będą wymagały uproszczenia i modyfikacji). Aby jabłko stało się kolejnym symbolem miasta.

W konkursie kulinarnym wzięło udział 11 uczniów z różnych klas. Aż 10 z nich to desery. Jedyne danie wytrawne: rolada z piersi z kurczaka w panierce z sezamu nadziewane szpinakiem, serem i musem jabłkowym zdobyło drugie miejsce. Jego autorem okazał się Fabian Nicpoń, trzecie miejsce zajęła Martyna Sowa ze swoją tartą z budyniem jabłkowym i jabłkami.

Jury w składzie: Grzegorz Bien (MasterChef TVP), Stanisław Karcz (wiceprezes SMZT i doświadczony restaurator), Jolanta Tuszyńska (wiceburmistrz Tarnowskich Gór), Tomasz Respondek (dyrektor szkoły), Mariusz Jarzombek (tarnogórski magistrat i absolwent szkoły) miało bardzo twardy orzech do zgryzienia. Dania były przygotowane na bardzo wysokim poziomie i zarówno ładnie wyglądały, jak i dobrze smakowały.

– Każdy szczegół miał wielkie znaczenie. Zwyciężczyni udało się połączyć słodkie jabłko z lekko kwaśnymi malinami. Jeśli chodzi o danie mięsne, to dobrze wypieczone kartofle oraz połączenie jabłka z octem balsamicznym… Kiedy teraz po czasie przypominam sobie smak tych dań, to dalej mam ciarki na plecach – komentował Grzegorz Bien.

Każdy z jurorów przydzielał punkty za wygląd, smak i dobór składników. I jak podkreślali Stanisław Karcz oraz Jolanta Tuszyńska, pierwsza trójka to wyciągnięta średnia tych ocen, bo… każdy miał tego dnia inne typy.

Laureaci konkursu otrzymali nagrody w postaci albumów, gadżetów oraz biletów do Zabytkowej Kopalni Srebra. Zostali także zaproszeni na niedzielę po odbiór sadzonek Pięknej z Rept na scenie. To już druga edycja Wyborów Pięknej z Rept i druga odsłona konkursu w tarnogórskim Gastronomiku.

Sama grafika ma 12,5 m szerokości oraz 4,5 m wysokości. Na nośniku reklamowym są dwie grafiki – z jednej strony Zabytkowa Kopalnia Srebra, a z drugiej Sztolnia Czarnego Pstrąga. Bilboard to efekt współpracy Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej ze Starostwem Powiatowym w Tarnowskich Górach.

Przypomnijmy, że od ponad roku przy pięciu drogach dojazdowych do miasta stoją tzw. witacze (pierwsze tego typu w Polsce; ul: Zagórska, Korola, Gliwicka, Częstochowska i Pyskowicka). Ich lokalizacje nie są idealne, ale wszystkie znaki zostały postawione zgodnie w obowiązującymi wytycznymi oraz po uzyskaniu odpowiednich zgód.

W drodze na listę

–Każdy ma swoje tradycje, ale na Krajowej Liście Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego znajduje się tylko to, co jest unikatowe. Pozdrowienie „Szczęść Boże”, święto górnicze w lipcu, strój gwarka… To jest nasze  i to nas wyróżnia na tle innych. Dlatego musimy edukować, dbać o to i chronić od zapomnienia – mówi prezes Zbigniew Pawlak, który po konsultacjach z mieszkańcami został przedstawicielem depozytariusza wniosku (SMZT).

Wniosek ma prawie 30 stron i był pisany przez kilka tygodni. Tradycje górnicze trzeba było nie tylko szczegółowo opisać, ale także wskazać sposoby na ochronę, czy też uzasadnić ich wagę. W listopadzie odbyły się obowiązkowe konsultacje społeczne, a w napisaniu wniosku pomagała Agata Mucha z Oddziału Terenowego NID w Katowicach. Zaangażowało się jednak wielu mieszkańców oraz instytucji:

• Parafia św. Ap. Piotra i Pawła w Tarnowskich Górach
• Muzeum w Tarnowskich Górach
• Urząd Miasta Tarnowskie Góry
• Parafia pw. Przemienienia Pańskiego w Tarnowskich Górach
• Koło Górników w Bobrownikach Śląskich
• Parafia Rzymskokatolicka św. Mikołaja w Reptach Śląskich
• Parafia Wniebowzięcia NMP Miasteczko Śląskie

Za udostępnienie dokumentów, podzielenie się informacjami, wyrażenie własnego zdania i płynące z wielu stron gratulacje DZIĘKUJEMY!

Historia ziemi tarnogórskiej

W Mieście Gwarków wiele się zaczęło. Kult św. Barbary i jedno z pierwszych bractw patronki górników, turystyka industrialna dzięki tzw. Złotej Księdze, Bergfesty i oczywiście uruchomienie pierwszej na Górnym Śląsku maszyny parowej typu Newcomen i pierwszej na kontynencie europejskim typu Watt-Boulton, które były impulsem do zapoczątkowania wielu zwyczajów i tradycji kultywowanych po dziś dzień. Górnikom nadal patronuje św. Barbara, a 4 grudnia świętowana jest barbórka (i to nie tylko na Górnym Śląsku, bo w Stanach Zjednoczonych jest to National Miners’ Day, w Australii National Mining Day, a w Indiach National Coal Miners’ Day).

Tyle w telegraficznym skrócie, ale od początku. Do narodzin kultu św. Barbary – patronki m.in. górników i dobrej śmierci przyczynili się, jezuici, którzy przybyli do tego miasta pod koniec XVII w. Jak donoszą kroniki, to właśnie zakonnicy mieli zainspirować powstanie bractwa św. Barbary już w 1721 r., przy tarnogórskiej parafii Piotra i Pawła.

W 1747 r. papież Benedykt XIV w specjalnej bulli uznał istnienie bractwa, zatwierdzając jego statut. Wieść o tym ogłoszono w święto Wniebowzięcia NMP – 15 sierpnia. 16 lipca 1784 roku w szybie Rudolphine odkryto złoża rud srebronośnych. Wkrótce potem na miejscu założono Królewską Kopalnię Fryderyk, uruchomiono także pierwszą w regionie maszynę parową. Oba te wydarzenia uważa się nie tylko za początek drugiej tarnogórskiej rewolucji górniczej, ale też rozpoczęcie europejskiej rewolucji przemysłowej i prapoczątek przemysłowego Górnego Śląska.

Na pamiątkę lipcowego odkrycia górnicy spotykali się przy usypanym na miejscu kopcu przez ponad sto lat. W nawiązaniu do tego wydarzenia od kilku lat w mieście organizowana jest „Barbórka w środku lata”, ponieważ Bergfest (święto górnicze) – jeszcze nie jako Barbórka – obchodzono w Tarnowskich Górach już w końcu XVIII w., w połowie lipca.

Kult św. Barbary dziś                                                                                              

Pamięć o św. Barbarze w świadomości mieszkańców Tarnowskich Gór i okolic jest mocno zakorzeniona. Od kilku lat współcześnie odtwarzana jest nie tylko Barbórka w środku lata. W 2019 r. przywrócono jeden z międzywojennych elementów uroczystości barbórkowych, tj. pochód. Wielka parada z udziałem pracowników śląskich kopalń i organizacji kultywujących dawne tradycje górnicze przeszłą ulicami Tarnowskich Gór tak jak czyniono to pod koniec lat 30 ubiegłego wieku. „Niechaj staną do szeregów ci, którzy pracują w kopalniach, jak i ci, którzy sterani ciężką pracą górniczą odpoczywają po długich latach pracy”. Tymi słowami, na łamach jednej z gazet, Fryderyk Antes – międzywojenny burmistrz Tarnowskich Gór, wzywał wszystkich górników z całej Polski do wspólnych obchodów “Barbórki”. W 2022 r. (po przerwie spowodowanej pandemią) wydarzenie znów zorganizowano i będzie powracało w grudniu każdego roku.

Warto wymienić tutaj także inne uroczystości barbórkowe, takie jak: msza święta, odwiedziny lokalnych kapliczek, wizyty przed krzyżem na ul. Górniczej i biesiada. Figura patronki górników znajduje się na gł. 40 m, na trasie turystycznej jednej z najciekawszych atrakcji regionu Zabytkowej Kopalni Srebra – miejsca światowego dziedzictwa UNESCO. Figurę poświęcono 4 grudnia 2019 r. na nadszybiu, podczas tradycyjnej barbórki organizowanej przez Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej.

Na powierzchni patronkę górników odnajdziemy w wielu lokalizacjach jak choćby w kościele pw. Św. ap. Piotra i Pawła, gdzie znajduje się obraz św. Barbary oraz pochodząca z 1730 r. kaplica ku czci świętej. Udając się do Muzeum w Tarnowskich Górach zobaczyć można XIX-wieczny obraz ze świętą Barbarą z przemysłowym górniczym krajobrazem miasta. Kolejny wizerunek znajduje się w parafii pw. Przemienienia Pańskiego w Bobrownikach Śląskich, dzielnicy Tarnowskich Gór. W dzielnicy tej znajduje się również kapliczka ku czci świętej Barbary. Wybudowano ją w 1981 r. staraniem Komisji Zakładowej NSZZ Solidarnośc i byłej dyrekcji kopalni odkrywkowej dolomitu. Kapliczka znajduje się w okolicy tzw. kanionu tarnogórskiego przy linii Kolei Wąskotorowej.

Św. Barbarę spotkamy również w gminie Zbrosławice, a dokładnie w kościele św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Karchowicach, a także w koście pw. Wniebowzięcia NMP w Miasteczku Śląskim.

Krajowa Lista Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego oznacza ochronę

Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego ma charakter informacyjny i stanowi realizację tego wymogu poprzez dokumentację żywego niematerialnego dziedzictwa naszego kraju. Listę prowadzi minister kultury i dziedzictwa narodowego we współpracy z Narodowym Instytutem Dziedzictwa. Wszystkie środowiska związane z praktykowaniem tradycji, zwyczajów, wykonywaniem tradycyjnego rzemiosła i rękodzieła, przechowujące wiedzę tradycyjną i wierzenia, kultywujące pamięć historyczną, zajmujące się tradycjami muzycznymi, widowiskowymi, językowymi i innymi przejawami działalności człowieka mogą zgłaszać te zjawiska do wpisu na krajowa listę niematerialnego dziedzictwa (obecnie na liście znajdują się już 73 elementy).

Decyzja ministra kultury to przede wszystkim zobowiązanie, żeby upowszechniać tradycje wśród mieszkańców. Zabezpieczenie elementu skupia się przede wszystkim wokół trzech miejsc – Parafii Przemienienia Pańskiego w Bobrownikach Śląskich (dzielnica Tarnowskich Gór), parafii pw. Św. Ap. Piotra i Pawła w Tarnowskich Górach i Parafii pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Miasteczku Śląskim. To tutaj organizowane są tradycyjne nabożeństwa barbórkowe, które stanowią o ciągłości opracowywanego elementu. Plan ochronny zakłada cykl działań o charakterze edukacyjnym popularyzujący fakt regionalnego znaczenia kultu św. Barbary, jaki powstał w Tarnowskich Górach na początku XVIII w. Obejmuje on także rozwój Bractwa św. Barbary, jaki wytworzył się w 1721 r. przy parafii pw. Św. Ap. Piotra i Pawła poprzez określenie przejrzystych elementów wstępowania w szeregi Bractwa, a także samej jego idei i wynikających z tego tytułu obowiązków.

Wpis na krajową listę to także pierwszy krok, żeby w przyszłych latach starać się o najwyższe trofeum, czyli Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. SMZT jako organizacja pozarządowa i prywatna udowadnia, że małymi krokami można osiągać wielkie cele!

Norbert Kot (1925 – 1993)

Urodził się 6 czerwca 1925 r. w Tarnowskich Górach. Ukończył Średnią Szkołę Zawodową, a następnie Technikum Gastronomiczne w Tarnowskich Górach, uzyskując tytuł Technika Technologii Żywienia Zbiorowego. Podczas II Wojny Światowej został wcielony w 1943 r. do armii niemieckiej, gdzie służył w obsłudze naziemnej wojsk lotniczych na terenie Francji i Niemiec, a następnie dostał się w 1945 r. do niewoli w strefie działań armii amerykańskiej. Powrócił do kraju w październiku 1945 r.

Ze swoim rodzinnym miastem związany był także zawodowo. Od 1 grudnia 1954 r. pracował w byłych Śląskich Zakładach Przemysłowych – obecnie Fabryka Maszyn i Urządzeń „TAGOR”. Od 1947 r. był pracownikiem Związku Zawodowego Metalowców. 1 maja 1950 r. przeszedł do pracy w Powszechnej Spółdzielni Spożywców „Społem”, gdzie był najpierw kierownikiem, a od 15 listopada 1951 r. dyrektorem Przedsiębiorstwa Państwowego Tarnogórskich Zakładów Gastronomicznych, które prowadził do 30 czerwca 1976 r. Od 1 lipca 1976 r. i przejęcia przedsiębiorstwa przez Wojewódzką Spółdzielnię Spożywców „Społem” Oddział Tarnowskie Góry, objął funkcję Dyrektora ds. Gastronomii, którą pełnił aż do swojej śmierci.

Pasją Kota była historia Miasta Gwarków oraz regionu. Został jednym z ojców założycieli utworzonego 19 marca 1953 r. Komitetu dla Spraw Historii i Zabytków Ziemi Tarnogórskiej, przekształconego najpierw 31 stycznia 1954 r. w regionalne Stowarzyszenie Miłośników Historii i Zabytków Ziemi Tarnogórskiej, a w 1960 r. – w Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej.

Jego duże zaangażowanie, zapał, a przede wszystkim zdolności organizatorskie sprawiły, że już w 1955 r. wybrano go na Przewodniczącego Zarządu SMZT. Tym samym był drugim prezesem, zaraz po sztygarze Alfonsie Kopii.

Młode stowarzyszenie zajmowało się wtedy m.in. zabezpieczaniem, konserwacją i odbudową zabytków, zagospodarowywaniem zabytkowej kopalni pokazowej, organizowaniem pracy muzeum, moderowaniem spotkań odczytowo-dyskusyjnych oraz imprez dot. tradycji i historii Ziemi Tarnogórskiej, czy też wydawaniem materiałów informacyjno-historycznych.

Norbert Kot był prezesem przez w sumie 34 lata (1955-1982 oraz 1986-1993). Pod jego przewodnictwem stowarzyszenie wyrosło na liczącą się oraz cenioną organizację. M.in. ocalono od ruiny zabytkowy dom „Sedlaczka” z XVI wieku, w którym później zaczęło działać muzeum. Odbudowano pochodzący z 1598 r. dom przy ulicy  Gliwickiej 2, w którym do dziś mieści się siedziba SMZT. Z terenów pogórniczych w Bobrownikach Śląskich przeniesiono zabytkową Dzwonnicę Gwarków z XVI w., a w 1955 r. ustawiono ją na Placu Gwarków. Za to na tarnogórskim rynku stanęły: zabytkowa studnia miejska (wg projektu Józefa Sage) oraz fontanna nawiązująca do brył kruszcowych w kopalni (wg projektu  prof. Wernera Lubosa). Na fasadzie Ratusza została ustawiona statua Gwarka – pierwszego gospodarza miasta.

Kot kładł nacisk na upowszechnianie wiedzy o historii miasta oraz tarnogórskiego górnictwa. Do dziś organizowane są tzw. Czwartki Tarnogórskie oraz wykłady podczas Gwarków. I warto wspomnieć także o Dniach Miasta, których organizacją kierował. Był odpowiedzialny za całokształt sprawnego przebiegu tego górniczego święta i realizację opracowanego przez Komitet Organizacyjny programu (Gwarki zostały po raz pierwszy zorganizowane w 1957 r., a Kot w latach 1957-1961 był pierwszym przewodniczącym komitetu).

W 1957 r. uruchomiona została Sztolnia Czarnego Pstrąga, a 6 września 1976 r. (po 20 latach prac) przekazano do użytku i uroczyście otwarto Zabytkową Kopalnię Srebra.

Poza tym Norbert Kot był członkiem pierwszego kolegium redakcyjnego tygodnika „Gwarek”, a w 1956 r. powołany został na członka Komisji Programowania i Prognozowania Rozwoju Kultury w Polsce przy Ministrze Kultury i Sztuki.

Dzięki jego zdolnościom i dużej trosce o należyte funkcjonowanie stowarzyszenia, organizacja radziła sobie z różnorakimi problemami związanymi z przemianami społecznymi i gospodarczymi w naszym kraju. Zachowało swoją tożsamość regionalną i pozycję jednego z najaktywniejszych towarzystw regionalnych w Polsce. Priorytetem dla Kota było dobro SMZT, naszego miasta oraz regionu.

Za czasów Kota stowarzyszenie uhonorowane zostało:

– złotą odznaką Ministra Kultury i Sztuki za ochronę zabytków w 1975r.,

– odznaką honorową PTTK za zasługi w upowszechnianiu krajoznawstwa i turystyki w 1981 r.,

– nagrodą Ministra Kultury i Sztuki za zdobycie pierwszego miejsca w konkursie „Bliżej regionu – bliżej kraju” w 1982 r.,

– nagrodą I stopnia Ministra Kultury i Sztuki za twórczość artystyczną, za osiągnięcia w dziedzinie upowszechniania i rozwoju kultury na Śląsku w 1987 r..

Zaś sam Kot otrzymał m.in. Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Srebrny Krzyż Zasługi, Srebrną i Złotą Odznakę zasłużonemu  w Rozwoju Województwa Katowickiego, Odznakę Tysiąclecia, Złotą Odznakę Za Opiekę Nad Zabytkami. Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej wyróżniło swojego przewodniczącego wieloma okolicznościowymi medalami pamiątkowymi za zasługi w rozwoju tej organizacji.

Norbert Kot zmarł 27 lutego 1993 r. i został pochowany na tzw. starym cmentarzu przy kościele św. Anny w Tarnowskich Górach. 5 lat po jego śmierci w siedzibie SMZT odsłonięto pamiątkową tablicę, na której znajduje się wizerunek wieloletniego przewodniczącego oraz napis: „Uczył konsekwencji w realizacji pięknej idei dla dobra Ziemi Tarnogórskiej”.

– To historia o samotności, o pustce, opowiedziana przez pryzmat historii żołnierza, który po wielu latach wraca do domu. Myślę, że to historia, w której każdy może się odnaleźć, bo dotyczy też dzisiejszych czasów, tylko że my opowiadamy ją przez konkretną osobę – powiedział reżyser „Diabła” Błażej Jankowiak.

We wtorek 7 lutego na plan filmowy (zdjęcia były akurat kręcone na tarnogórskim rynku) zostali zaproszeni dziennikarze. Jankowski pytany, co zdecydowało o wyborze Tarnowskich Gór na miejsce akcji filmu, wskazał m.in. na fakt, że Lubos pochodzi z tego miasta. Sama historia ma typowo regionalne podłoże, opowiada o powrocie z banicji do małego miasta i Tarnowskie Góry wpisały się idealnie w profil psychologiczny bohatera.

Tego dnia obok Lubosa pojawiła się m.in. Paulina Gałązka. Aktorka, która jako warszawianka przyznała, że jest po raz pierwszy w Tarnowskich Górach. Zwróciła uwagę, że scenariusz jest bardzo osadzony w tym konkretnym miejscu i stawia na lokalność.

– Dla mnie to bardzo fajna okazja, żeby zagrać osobę ze Śląska, ponieważ jestem wielką fanką regionalizmów i tego, że każdy z nas ma swoją małą ojczyznę, którą kocha.  Bardzo się cieszę, że mogę Śląsk zobaczyć, poznać i chociaż na chwile być stąd  – podkreśliła aktorka.

Pytana, dlaczego zdecydowała się zagrać w filmie Jankowiaka, odpowiedziała, że bardzo spodobał jej się scenariusz. Oceniła, że jest autentyczny i we wzruszający sposób opowiada o samotności, bólu, nadziei i potrzebach, które są w sercu każdego człowieka. Jest to jej zdanie historia bardzo uniwersalna.

Premiera filmu, który finansowo wsparło miasto, zaplanowana jest na jesień tego roku.

– W naszej siedzibie znajduje się archiwum, które gromadzi materiały dot. historii ziemi tarnogórskiej oraz naszego górnictwa. Na bieżąco pozyskujemy nowe materiały, czego przykładem są sylwetki uczniów. Po za tym nie chcemy zbiorów tylko archiwizować. To nasza wspólna historia, więc chcemy się nią poprzez takie akcje dzielić – mówi prezes SMZT Zbigniew Pawlak.

Wspomniana tablica z „gastronomika” nosi tytuł „Den Helden der Oberschlesische Berschule – Bohaterom Górnośląskiej Szkoły Górniczej”. Po raz pierwszy została odsłonięta 24 października 1920 r. Cztery lata później, czyli po podziale szkoły na polską i niemiecką, profesorowie niemieccy zabrali tablicę do swojej nowej siedziby w Pyskowicach, gdzie wisiała najprawdopodobniej do 1945 r., kiedy to do miasta wkroczyła Armia Czerwona.

Uszkodzoną (pękniętą na pół) tablicę odnalazł na placu szkolnym pyskowickiego liceum ogólnokształcącego w latach 60. XX wieku ówczesny dyrektor tej placówki, Władysław Macowicz i zachował w piwnicy gmachu. Po latach udało się ją zidentyfikować i przenieść na pierwotne miejsce w dzisiejszym „gastronomiku”. Druga ceremonia odsłonięcia odbyła się podczas barbórki 4 grudnia 2009 r. Wzięli w niej udział przedstawiciele władz miasta, powiatu, SMZT, tarnogórzanie i młodzież szkolna.

W grudniu 2022 r. ukazała się książka pn. „Memoriał na uroczystość pięćdziesięciolecia istnienia Górnośląskiej Szkoły Górniczej” (III tom z cyklu „Tarnogórskie Dziedzictwa”), czyli przedruk jubileuszowego wydawnictwa z 1884 r. W kolejnych tygodniach udało się odkryć kolejne informacje na temat szkoły, jej kadry pedagogicznej i uczniów.

– Sylwetki zaprezentowaliśmy w mediach społecznościowych w cyklu tygodniowym, co czwartek. Pierwszym absolwentem szkoły jest jedyny na liście tarnogórzanin, Erhard Franz Robert Koske, który urodził się w naszym mieście 28 kwietnia 1892 r. – mówi Mariusz Gąsior, kustosz zbiorów SMZT i inicjator Czwartków z Tarnogórską Historią.

I jak dodaje, informacje, które zaprezentowano w tym cyklu, pochodzą z różnych źródeł, przede wszystkim z oryginalnych roczników publikowanych przez Górnośląską Szkołę Górniczą, z zasobów Niemieckiej Komisji ds. Grobów Wojennych, skanów cyfrowych list poległych żołnierzy niemieckich opublikowanych w serwisie www.genealogy.net, monografii pułków armii niemeickiej oraz portalu www.ancestry.com. Serdecznie dziękujemy Urszuli Nowaczyk za pomoc w pozyskiwaniu informacji rodzinnych poległych uczniów, bez jej pomocy prowadzenie tego cyklu nie byłoby możliwe.

1. Hans Carl Peter Wittwer urodził się 29 czerwca 1890 r. w Dorocie – dzielnicy Zabrza (Dorotheendorf). Pochodził z wielodzietnej rodziny, miał ośmioro rodzeństwa – pięć sióstr (Edyta, Margareta, Emilia, Magdalena i Matylda) i trzech braci (Curt, Erich i Martin), z czego dwójka, Erich i Edyta, zmarli wkrótce po porodzie. Śmierć dzieci w wieku niemowlęcym była dość powszechna w tamtych czasach, trudne warunki życia i ograniczony dostęp do opieki medycznej zbierały niestety swoje żniwo. Rodzicami całej czeredy byli Wilhelm Wittwer i Olga z d. Kaluse. Rodzina była wyznania ewangelickiego.

W dzieciństwie Hans ukończył trzy klasy gimnazjum. Edukację w tarnogórskiej Szkole Górniczej rozpoczął w 1910 r., był wtedy uczniem klasy IVa, w wykazie uczniów ponownie figuruje 4 lata później, w roku 1914, jako uczeń klasy II. Zawodowo pracował w kopalni węgla kamiennego Königin Luise (Królowa Luiza) w Zabrzu-Zaborzu, późniejszej KWK Zabrze.

Hans w momencie wybuchu I wojny światowej miał 24 lata, w ewidencji armii niemieckiej sklasyfikowany był jako żołnierz rezerwy (Reservist), czyli odbył wcześniej obowiązkową służbę wojskową. Powołany został w sierpniu 1914 r. podczas powszechnej mobilizacji w Cesarstwie Niemieckim. Służył w 5. kompanii, II batalionu 156. Pułku Piechoty (3. Śląski, 3. Schlesisches Infanterie-Regiment Nr. 156). I i II batalion pułku stacjonowały w Bytomiu, III swą siedzibę miał w Tarnowskich Górach, w koszarach przy Moltkestrasse (dzisiejszej ulicy T. Kościuszki).

Na początku września 1914 r. Hans Wittwer brał udział w walkach z armią francuską na linii dwóch miasteczek we francuskim departamencie Moza – Romagne-sous-Montfaucon i Varennes-en-Argonne. Jak podaje monografia 156. Pułku, zginął 2 września podczas ataku na Romagne, gdzie pułk poniósł bardzo poważne straty – 35 poległych, 179 rannych i 11 zaginionych.

Prawda jest jednak inna, gdyż Hans zmarł dopiero 22 września 1914 r. Wiemy, gdzie znajduje się jego grób – na cmentarzu wojennym w mieście Dillingen w kraju związkowym Saara w Niemczech, ok. 280 km od linii frontu z września 1914 r. Najprawdopodobniej został ciężko ranny na polu walki i ewakuowano go do szpitala w tym rejonie, gdzie zmarł po blisko 3 tygodniach. Początkowo wojskowa ewidencja uznała go za zaginionego. Wieści o tym, że został ewakuowany, nie dotarły do jego dowództwa, ale miesiąc później, w październiku 1914 r. sprawa się wyjaśniła i został sklasyfikowany na liście strat armii pruskiej jako „dotychczas uważany za zaginionego, poległy”.

W aktach niemieckiej Komisji ds. Grobów Wojennych (Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge), instytucji, która opiekuje się grobami poległych żołnierzy niemieckich z czasu obydwu wojen światowych, jego nazwisko jest zapisane z błędem jako Wittmer. Fakt, że wiemy, gdzie Hans został pochowany, jest raczej wyjątkiem niż regułą. Udało się nam dotychczas ustalić miejsca pochówku zaledwie czterech poległych absolwentów szkoły, a było ich 36.

---

2. Erhard Franz Robert Koske urodził się 28 kwietnia 1892 r. w Tarnowskich Górach, był synem Franza Koske (ur. w 1855 r.) i Marii z d. Tiras (Tyras), tarnogórzan z urodzenia. Franz i Maria pobrali się 19 września 1889 r. Erhard miał trójkę młodszego rodzeństwa – brata Walfrieda (ur. 8 września 1894 r.), siostry Ermelindę (ur. 16 stycznia 1897 r.) i Zittę, (ur. 3 grudnia 1900 r.).

Rodziny nie omijały tragedie. Franz Koske był najpierw żonaty z siostrą Marii, Anną, która zmarła 3 dni po porodzie ich córki, Anny Marii (15 maja 1889 r.). Dziecko dwa miesiące później, 18 lipca, również zmarło. Siostra Ermelinda również zmarła półtorej roku po narodzinach, 20 sierpnia 1898 r.

Rodzina Erharda była z wyznania katolicka, dlatego jego nazwisko nie figuruje na liście poległych parafian w ewangelicko-augsburskim kościele Zbawiciela na tarnogórskim Rynku. Przed nauką w Szkole Górniczej ukończył trzy klasy w tarnogórskim Gimnazjum Realnym, czyli dzisiejszym II LO im. Stanisława Staszica. W Szkole uczył się w latach bezpośrednio poprzedzających wybuch wojny, w 1914 r. uczęszczał do klasy IVa, brak natomiast informacji czy edukację zakończył egzaminem końcowym i czy przeszkodził w tym wybuch wojny.

Równocześnie pracował jako górnik w kopalni węgla kamiennego Hohenzollern w Bytomiu, późniejszej KWK Szombierki.

Do wojska został powołany po ogłoszeniu powszechnej mobilizacji w Cesarstwie Niemieckim w sierpniu 1914 r. Miał wtedy 22 lata. Nie wiemy, w którym pułku służył i nie jesteśmy w stanie odtworzyć przebiegu jego służby wojskowej. Zmarł 16 kwietnia 1915 r. z powodu odniesionych ran gdzieś na froncie wschodnim. Nie wiadomo także, czy i gdzie zachował się jego grób. W kwietniu 1915 r. front przebiegał przez dzisiejszą centralną Polskę.

Dwa tygodnie po jego śmierci, 2 maja 1915 r., ruszyła wielka ofensywa wojsk niemieckich i austro-węgierskich pod Tarnowem i Gorlicami w Beskidzie Niskim, która przełamała rosyjską obronę i wypchnęła linię frontu daleko na wschód.

3. Hans Nowak – w roczniku Górnośląskiej Szkoły Górniczej z 1913 r. podano, że miał 23 lata, urodził się więc w 1890 r., w roku 1914 r. został uczniem klasy IVb. Przedtem ukończył jedną klasę wyższej szkoły realnej (Oberrealschule). Pracował również jako górnik w kopalni cynku i ołowiu Brozowitz (Brzozowice) w Piekarach Śląskich. Z wyznania był katolikiem.

Hans poległ 29 kwietnia 1915 r. na froncie wschodnim. Prawdopodobnie urodził się w Pszczynie, służył w 4. szwadronie 6. Pułku Huzarów im. Hrabiego Goetzena [2. Śląski, Husaren-Regiment Graf Goetzen (2. Schlesisches) Nr 6].

Na liście strat armii niemieckiej z 10 czerwca 1915 r. wymieniony został jako zaginiony, co oznacza, że nie ma grobu lub został pochowany jako żołnierz nieznany.

4. Friedrich Wilhelm Pohl urodził się 17 grudnia 1888 r. w Pilchowicach pod Gliwicami w rodzinie Friedricha i Elizabeth z d. Munsterberg. Był najstarszy z czwórki rodzeństwa, miał brata Herberta (ur. w 1892 r.) oraz siostry Łucję i Marię (ur. w 1897 r.). Łucja zmarła w szóstym miesiącu życia (urodziła się 1 września 1894 r., zmarła 27 lutego następnego roku). Rodzina później przeprowadziła się do Ptakowic.

Friedrich w 1914 r. był uczniem klasy III w tarnogórskiej Szkole Górniczej, wcześniej ukończył trzy klasy gimnazjum realnego. Podczas nauki w Szkole pracował w kopalni węgla kamiennego Gräfin Laura (Hrabina Laura) w Chorzowie, późniejszej KWK Chorzów. Z wyznania był katolikiem.

Friedrich w momencie poboru do wojska miał lat 25, służył (najprawdopodobniej) w 4. kompanii 22. Pułku Piechoty Obrony Krajowej (1. Górnośląski, 1. Oberschlesisches Landwehr-Infanterie-Regiment Nr. 22) w stopniu Unteroffiziera (sierżanta). Pułk ten był częścią 4. Dywizji Piechoty Landwehry, która całą wojnę służyła na froncie wschodnim, w tym przez pierwsze jej dwa lata na terenach dzisiejszej Polski.

Friedrich poległ 24 maja 1915 r. podczas ataku na rosyjskie pozycje pod Jarosławiem. Wcześniej, w październiku-listopadzie 1914 r. został lekko ranny w walkach wokół Twierdzy Dęblin, jednej z wielkich fortyfikacji wybudowanych przez armię rosyjską na terenie Królestwa Kongresowego. Pochowany jest na niemieckim cmentarzu wojennym we wsi Makowisko w gminie Jarosław. w czasie służby został odznaczony Krzyżem Żelaznym II Klasy.

W maju 1915 r. w gigantycznej ofensywie połączone siły niemieckie i austro-węgierskie przerwały linie rosyjskie pod Tarnowem i Gorlicami (02.05 – 13.07.1915 r.), co doprowadziło do załamania się rosyjskiej obrony na całym froncie wschodnim. Rosjanie zostali zmuszeni do ewakuacji z centralnej Polski, która na następne trzy lata znalazła się pod okupacją niemiecko-austriacką. Straty obydwu stron były ogromne – Rosjanie stracili ponad milion żołnierzy (poległych, rannych i zaginionych), Niemcy blisko 100 000, a wojska austro-węgierskie ponad 380 000.

5. Alfred Rudolph (Rudolf) – rocznik Szkoły Górniczej z 1913 r. podaje, że miał wtedy 25 lat, czyli urodził się w 1888 r., w 1914 r. uczył się w klasie IVb szkoły, a w roku 1915 był uczniem klasy III. Wcześniej ukończył bliżej niesprecyzowane seminarium, był wyznania katolickiego. W górnictwie pracował jako górnik w kopalni węgla kamiennego Heinitz w Bytomiu, późniejszej KWK Rozbark.

Alfred poległ 16 maja 1915 r. na froncie zachodnim, we Francji. Na temat przebiegu jego służby wojskowej nie zachowały się żadne informacje, wiemy tylko, że został powołany do wojska na początku 1915 r.

6. Wilhelm Schieron urodził się 5 kwietnia 1894 r. w Zaborzu, dzisiejszej dzielnicy Zabrza. Nie zachowały się żadne informacje na temat jego nauki w Górnośląskiej Szkole Górniczej.

Wilhelm w czasie wojny walczył w szeregach 6. kompanii, II batalionu, 157. Pułku Piechoty (4. Śląski, 4. Schlesisches Infanterie-Regiment Nr. 157) w stopniu Musketiera (szeregowego). Zapewne służył w wojsku od momentu ogłoszenia powszechnej mobilizacji w Cesarstwie Niemieckim w sierpniu 1914 r. Zginął 14/15 czerwca 1915 r. podczas walk o wzgórze Loretto, kilka kilometrów na północ od miasta Arras. Walki pod Loretto były częścią II bitwy o Artois, francusko-brytyjskiej próby zlikwidowania niemieckiego wcięcia w linię frontu w okolicy miast Arras i Lens w departamencie Pas-de-Calais w północno-wschodniej Francji.

Nie wiadomo nic na temat miejsca pochówku Wilhelma, ale miejsce jego śmierci wskazuje, że najprawdopodobniej jest pochowany, jako żołnierz nieznany, na jednym z dwóch gigantycznych niemieckich cmentarzy wojennych położonych w pobliżu Arras – Neuville-Saint-Vaast lub Saint-Laurent-Blangy. Pierwszy cmentarz jest miejscem spoczynku blisko 45 tysięcy żołnierzy niemieckiej armii, na drugim pochowano około 32 tysięcy poległych.

7. Georg Martinus Dittrich urodził się 12 listopada 1882 r. Ożenił się z Gertrudą z d. Lyschik z Bytomia, ślub odbył się 24 września 1911 r. w Bytomiu. Rodzicami byli Franciszek Dittrich i Anna z d. Lischka.

W Szkole Górniczej w 1913 r. uczył się w klasie IV, a w 1914 r. był uczniem klasy III, wcześniej ukończył 2 klasy gimnazjum. Zawodowo pracował jako górnik w kopalni węgla kamiennego Godulla-Schacht (Paulus) w Rudzie Śląskiej-Chebzie, późniejszej KWK Paweł.

W czasie I wojny światowej służył w szwadronie zastępczym 11 Pułku Strzelców Konnych dowodzonym przez kapitana von Meyera (Ersatz-Eskadron von Meyer, Jäger-Regiment zu Pferde Nr. 11). Szwadrony pułku przed wojną stacjonowały w Tarnowskich Górach i Lublińcu.

Georg dosłużył się stopnia Gefreitera, poległ 19 czerwca 1915 r. na froncie wschodnim, zapewne w działaniach związanych z operacją gorlicko-tarnowską. W tym przypadku także mamy potencjalną nieścisłość/tajemnicę do wyjaśnienia, gdyż nekrolog w gazecie Tarnowitzer Kreis-und Stadtblatt podaje 19 lipca 1915 r. jako jego datę śmieci, a sam pułk w tym czasie prawdopodobnie okupował linię frontu pod miastem Arras we Francji.

8. Robert Heinrich Galuschka urodził się 8 maja 1890 r. w Sośnicy, przedwojennej dzielnicy Zabrza, a dzisiejszej dzielnicy Gliwic. Rodzicami byli Johann Galuschka (ur. 01.10.1862 r. w Bytomiu, zm. 29.07.1933 r. w Sośnicy) i Maria z d. Hoffmann (ur. 28.06.1864 r. w Sośnicy, zm. 09.04.1928 r. w Sośnicy). Pobrali się 20 września 1886 r. w Zabrzu.

Miał sześcioro rodzeństwa – Otta (ur. 21.11.1887 r.), Lucię Marię (ur. 03-07-1892 r . w Sośnicy, zm. 04.10.1901 r. w Sośnicy), Marię Dorotheę (ur. 14.01.1895 r. w Sośnicy, zm. 01.06.1896 r. w Sośnicy), Georga Johanna (ur. 26.02.1897 r.), Carla Alberta (ur. 19.04.1898 r.) i Magdalenę Marię (ur. 17.09.1902 r.).

W Szkole Górniczej uczył się od 1913 r., był wtedy uczniem klasy IV, w 1914 r. uczęszczał do klasy II. Z egzaminu końcowego, który miał odbyć się 17 grudnia 1914 r., został zwolniony ze względu na pobór do wojska na podstawie rozporządzenie ministrów handlu i gospodarki z dn. 24 września 1914 r. Cenzurę z wynikiem zadowalającym otrzymał na podstawie bieżących ocen. Wcześniej ukończył 2 klasy gimnazjum, był wyznania katolickiego.

Równocześnie z nauką w Szkole pracował jako górnik w kopalni węgla kamiennego Delbrückschächte w Zabrzu, późniejszej KWK Makoszowy.

W czasie I wojny światowej służył na froncie wschodnim, najpierw jako Kriegsfreiwilliger (ochotnik) w 1. kompanii 6. Śląskiego Batalionu Saperskiego (Schlesisches Pionier-Bataillon Nr. 6), gdzie w lutym 1915 r. został lekko ranny w wyniku wypadku. Następnie służył w 205. Kompanii Saperskiej (Pionier-Kompagnie Nr. 205), zmarł w wyniku choroby 12 sierpnia 1915 r.

9. Georg Galanski, urodzony 20 kwietnia 1890 r. w Mysłowicach. Jego rodzicami byli Johann Anton Galanski i Maria z d. Korus, którzy pobrali się w 1887 r. w Hajdukach Wielkich, dzisiejszej dzielnicy Chorzowa. Był jedynakiem, gdyż w jego aktach rodzinnych nie ma żadnej wzmianki o rodzeństwie.

Georg naukę w Szkole Górniczej rozpoczął już w czasie wojny, w 1915 r. był uczniem klasy III, której zapewne nie ukończył ze względu na pobór do wojska. Wcześniej ukończył III klasy gimnazjum, był wyznania katolickiego. Zawodowo pracował jako górnik w kopalni węgla kamiennego Oheim w Katowicach-Brynowie, późniejszej KWK Wujek.

Georg był żołnierzem kompanii ciężkich karabinów maszynowych 10. Pułku Piechoty Obrony Krajowej (1. Śląski, 1. Schlesisches Landwehr-Infanterie-Regiment Nr. 10), który z kolei był częścią 14. Dywizji Landwehry (14. Landwehr-Division). Dywizja walczyła tylko na froncie wschodnim. Została sformowana 1 lipca 1915 r., więc Georg zapewne został powołany do wojska w miesiącach poprzedzających tę datę. Żołnierzy dywizji z marszu rzucono w wir ciężkich walk pod Raciążem i Przasnyszem. Georg na pewno brał też udział w słynnym oblężeniu Twierdzy Nowogieorgiewsk (Modlin) w sierpniu 1915 r., jednej z największych fortec Europy, którą wojska niemieckie zajęły w ciągu zaledwie 11 dni, biorąc do niewoli dziesiątki tysięcy rosyjskich żołnierzy.

Georg poległ kilka miesięcy później, 5 października 1915 r., gdy 10. Pułk z całą dywizją osiągnął linię frontu na osi Krewo-jezioro Narocz-Twerecz na dzisiejszym pograniczu białorusko-litewskim. Front następnie ustabilizował się w tym rejonie na długie miesiące. Ciekawostką jest, że mniej więcej w tym samym rejonie walczył Anton Kubik, fotograf-amator z Ptakowic, którego kolekcja fotografii znajduje się dziś w zbiorach Muzeum w Tarnowskich Górach.

10. Leo Joseph Pigulla urodził się 17 września 1890 r. w Nowych Hajdukach, dzisiejszej dzielnicy Chorzowa. Pochodził z katolickiej rodziny, a jego rodzicami byli Johann Pigulla i Maria z d. Pater. Rodzina była, jak to często wtedy bywało, wielodzietna – Leo miał dwie siostry (Emilia i Elżbieta) oraz trzech braci (Otto, Erich i Ernst).

Edukację w Górnośląskiej Szkole Górniczej rozpoczął w 1912 r., uczył się wtedy w klasie IVb, rok później był uczniem klasy III, a w 1914 r. uczęszczał do klasy II. Z egzaminu końcowego, który miał odbyć się 17 grudnia 1914 r., również został zwolniony ze względu na pobór do wojska. Zaliczono mu wynik zadowalający na podstawie bieżących ocen. Równolegle z nauką w szkole pracował jako górnik w kopalni węgla kamiennego König w Chorzowie, późniejszej KWK Król.

Leo służył w 3 kompanii 352. Pułku Piechoty (Infanterie-Regiment Nr. 352), który z kolei był częścią 88. Dywizji Piechoty. 88. Dywizja początkowo była jednostką niemieckiej obrony krajowej (Landwehry), w sierpniu 1915 r. została przekształcona w formację regularnego wojska.

Leo zginął 12 listopada 1915 r. na froncie wschodnim. Zachował się jego akt zgonu, w którym jako miejsce śmierci podano miasto Uzjany, dzisiejsza Utena w północno-wschodniej Litwie. Na liście strat armii pruskiej z dn. 25.11.1915 r. wymieniony został jako lekko ranny, a na liście z dn. 03.04.1917 r. figuruje jako początkowo uważany za rannego, następnie poległy. Skąd takie rozbieżności w aktach? Zapewne oznacza to, że Leo zmarł w wyniku komplikacji po odniesieniu rany, która z początku wydawała się niegroźna, by w końcu okazać się śmiertelną.

352 Pułk Piechoty z resztą oddziałów należących do 88. Dywizji okupował wtedy linię obrony pod pobliskim Dyneburgiem (dzisiejszy Daugavpils na Łotwie), na której miał pozostać do końca 1917 r. Niemiecka okupacja terenów dzisiejszej Litwy i Łotwy w latach 1915-1918 to rezultat operacji gorlicko-tarnowskiej, przeprowadzonej przez wojska niemieckie i austro-węgierskie, która w maju 1915 r. przełamała najpierw obronę rosyjską w Galicji, a następnie na całej linii frontu wschodniego.

Leo najprawdopodobniej został z linii frontu pod Dyneburgiem ewakuowany do szpitala polowego w Utenie, gdzie zmarł. Nie wiemy, czy zachował się jego grób, bo przez tereny te przetoczyła się wielka nawała w czasie następnej wojny światowej, a kraje bałtyckie były przez dziesięciolecia częścią Związku Sowieckiego.

11. Karl Rudolf Matschke nie był Ślązakiem, urodził się 14 czerwca 1894 r. w Książu Wielkopolskim pod Śremem, jego rodzicami byli Reinhold Matschke i Maria z d. Kunert.

Edukację w tarnogórskiej Szkole Górniczej rozpoczął późno, bo w 1915 r., już w czasie wojny i zapewne jej nie zakończył z powodu poboru do wojska. W roku tym był uczniem klasy III, wcześniej ukończył szkołę ludową (Volksschule). Rodzina Matschke była wyznania ewangelickiego.

Zawodowo pracował jako górnik w kopalni węgla kamiennego Oheim w Katowicach-Brynowie, późniejszej KWK Wujek.

Karl służył w 3. baterii IV Batalionu Moździerzy (Minenwerfer-Bataillon Nr. 4), poległ 29 lutego 1916 r. na froncie zachodnim, we Francji.

12. Hans Stephan – według rocznika Górnośląskiej Szkoły Górniczej z 1907 r. liczył sobie 21 i pół roku, czyli urodził się w 2 połowie 1885 r. W roku 1906 był uczniem klasy IV, a rok później uczęszczał do klasy II. Edukację w Szkole zakończył egzaminem w dn. 22 czerwca 1908 r.

Wcześniej ukończył 2 klasy wyższej szkoły realnej (Oberrealschule), z wyznania był ewangelikiem. Zawodowo pracował jako górnik kopalni węgla kamiennego Preussen w Bytomiu-Miechowicach, późniejszej KWK Miechowice.

O przebiegu służby wojskowej Hansa w czasie I wojny światowej nie wiadomo nic. Poległ 20 marca 1916 r. na froncie zachodnim, we Francji.

13. Max Franz Pawlik urodził się 10 maja 1893 r. w Gliwicach, był najmłodszym synem Józefa i Barbary (z d. Kopera), którzy pobrali się w listopadzie 1881 r. również w Gliwicach. Miał pięcioro rodzeństwa, trzech braci – Jerzego, Pawła i Ryszarda oraz dwie siostry – Małgorzatę i Klarę.

Max do Szkoły Górniczej został przyjęty w 1914 r., uczęszczał do klasy IVb, nie ukończył jej, bo do wojska zapewne został powołany już w sierpniu 1914 r. Wcześniej uczył się w gimnazjum, gdzie zaliczył dwie klasy, z wyznania był katolikiem. Zawodowo pracował w kopalni węgla Carnallsfreude, znajdującej się na granicy bytomskich dzielnic Łagiewniki i Rozbark.

W czasie I wojny światowej Maksymilian służył w 3. kompanii polowej 6. Śląskiego Batalionu Saperskiego (Schlesisches Pionier-Bataillon Nr. 6). Dosłużył się stopnia Gefreitera – starszego szeregowego.

Max Pawlik zginął 3 lipca 1916 r. w walkach na terenie północno-wschodniej Francji. 3. kompania 6. Batalionu Saperskiego w czasie I wojny był częścią 12. Dywizji Piechoty, która od połowy 1915 do końca 1916 r. walczyła w okolicach miast Arras and Bapaume, na granicy francuskich departamentów Pas-de-Calais i Somma. Składała się głównie z rekrutów pochodzących z Górnego Śląska.

3 lipca 1916 r. to bardzo szczególna data, gdyż oznacza, że Max poległ zaraz na początku, a dokładniej trzeciego dnia, bitwy nad Sommą (01.07. – 18.11.1916 r.), gigantycznego natarcia sił brytyjskich i Wspólnoty Narodów (wspieranych przez armię francuską) na linie obrony niemieckiej. Max jako żołnierz jednostki saperskiej, z doświadczeniem w pracy w górnictwie, mógł brać udział w walce minerskiej, polegającej na podkopywaniu się pod linie obronne przeciwnika, taktyce stosowanej przez obydwie strony konfliktu.

Brytyjski atak nad rzeką Sommą był nieudaną próbą przełamania niemieckiego frontu w tym rejonie. Miał również za zadanie odciążyć armię francuską pod Verdun. Obydwie bitwy uważane są za największe bitwy I wojny światowej, a także za jedne z największych w historii ludzkości. Zarówno Niemcy, jak i Alianci ponieśli w nich horrendalne straty – w sumie ponad 1.5 miliona zabitych, zaginionych i rannych żołnierzy.

Po bitwie nad Sommą pozostała dziś ogromna liczba cmentarzy wojennych – 410 brytyjskich, 20 francuskich i 13 niemieckich. W pobliskich regionach Francji i Belgii jest ich jeszcze więcej. Pochowano na nich setki tysięcy żołnierzy różnych narodowości, wśród nich także Maxa Pawlika. Nie znamy niestety dokładnego miejsca jego pochówku, informacja ta zawieruszyła się gdzieś w odmętach wojny i administracji niemieckiego wojska.

14. W tym przypadku mamy do czynienia z pomyleniem tożsamości dwóch różnych osób – Johanna Kotyczki i Konrada Kotyczki. Człowiekiem upamiętnionym na tablicy w gmachu byłej Górnośląskiej Szkoły Górniczej jest w rzeczywistości Konrad Kotyczka, a nie Johann.

Konrad urodził się 15 lutego 1892 r. w Królewskiej Hucie (dzisiejszym Chorzowie), mieszkał w dzielnicy Szarlociniec (Chorzów II) przy ulicy Charlottenstrasse 53 (dzisiejsza ulica Wandy). Był synem górnika Jana Kotyczki i Agnieszki z d. Staroń, miał siedmioro rodzeństwa. Ojciec Konrada urodził się w Stanicy 13 maja 1865 r., zmarł w szpitalu Górnośląskiej Spółki Brackiej w Nowych Hajdukach 26 listopada 1921 r.

Konrad w Górnośląskiej Szkole Górniczej w 1913 r. uczył się w klasie IV, w 1914 r. był uczniem klasy II. Wcześniej uczył się w szkole ludowej (Volksschule) i górniczej szkole przygotowawczej (Bergvorschule). Z wyznania był katolikiem. Zawodowo pracował jako górnik kopalni węgla kamiennego König w Chorzowie, późniejszej KWK Król. Edukację w Górnośląskiej Szkole Górniczej zakończył egzaminem w dniu 17.12.1914 r.  z wynikiem zadowalającym.

Do niemieckiego wojska zapewne powołany został wkrótce po zakończeniu nauki. Służył w stopniu Pioniera (sapera/szeregowego) w 5. kompanii 6. Śląskiego Batalionu Saperskiego (Schlesisches Pionier-Bataillon Nr. 6), zginął 8 lipca 1916 r., w pierwszym tygodniu gigantycznej bitwy nad Sommą na froncie zachodnim, we Francji. Według aktu zgonu zginął popołudniu, o godzinie 17. Nie jest znana dokładna lokalizacja jego grobu, wiadomo jedynie, że pochowany jest na jednym z trzynastu niemieckich cmentarzy wojennych nad Sommą, zapewne jako żołnierz nieznany.

W 6. Batalionie Saperskim służyło jeszcze dwóch innych absolwentów z tej listy – Robert Galuschka i Max Pawlik. W 1914 r. wszyscy trzej uczyli się w różnych klasach Szkoły, więc na pewno znali się osobiście. Jako żołnierze jednostki saperskiej, z doświadczeniem w pracy w górnictwie, mogli brać udział w walce minerskiej, polegającej na podkopywaniu się pod linie obronne przeciwnika, taktyce stosowanej przez obydwie strony konfliktu.

A kim był Johann Kotyczka? Żołnierz o tym imieniu i nazwisku istniał w rzeczywistości, pochodził ze wsi Stanica pod Pilchowicami, służył w stopniu Musketiera (szeregowego) w 11. kompanii 66. Pułku Piechoty (3. Magdeburski, 3. Magdeburgisches Infanterie-Regiment Nr. 66). Poległ 25 października 1916 r. w miasteczku Hébuterne podczas bitwy o Wzgórza Ancre, końcowej fazie bitwy nad Sommą. Pochowany jest dzisiaj na niemieckim cmentarzu wojennym w miejscowości Achiet-le-Petit na granicy dwóch departamentów północno-wschodniej Francji – Sommy i Pas-de-Calais. W Górnośląskiej Szkole Górniczej w Tarnowskich Górach nigdy się nie uczył.

Rodziny obydwu Kotyczków, Konrada i Johanna, mogły być ze sobą spokrewnione, gdyż ojciec Konrada Jan (Johann) również urodził się w Stanicy pod Pilchowicami, podobnie jak Johann-żołnierz.  Bardzo możliwe, że ojcowie Konrada i Johanna byli braćmi lub bliskimi kuzynami.

15. Erich Meister, urodzony 7 sierpnia 1891 r. w Królewskiej Hucie, dzisiejszym Chorzowie. Był najstarszym dzieckiem Gustawa i Emilii z d. Hausler, również z urodzenia chorzowian. Rodzice, obydwoje urodzeni w 1870 r., pobrali się w sierpniu 1890 r. i doczekali się jeszcze trójki potomstwa – Elizabeth, Kurta i Heleny.

Według rocznika Górnośląskiej Szkoły Górniczej z roku 1911 r. edukację w niej rozpoczął rok później, gdzie uczył się w klasie IVb, w 1913 r. był uczniem klasy IIb, w 1914 r. uczęszczał do klasy I. Naukę w Szkole zakończył egzaminem w dn. 15 czerwca 1914 r.  z wynikiem zadowalającym. Wcześniej ukończył szkołę ludową (Volksschule), był wyznania ewangelickiego. Zawodowo pracował jako górnik w kopalni węgla kamiennego König w Chorzowie, późniejszej KWK Król.

W czasie wojny służył w 6. kompanii, II batalionu, 62. Pułku Piechoty (3. Górnośląski, 3. Oberschlesisches Infanterie-Regiment Nr. 62), zapewne od pierwszego miesiąca wojny, czyli od ogłoszenia powszechnej mobilizacji w Niemczech.

62. Pułk w czasie pokoju stacjonował w Koźlu (I i II batalion) i Raciborzu (III batalion), był częścią 12. Dywizji Piechoty, której dowództwo miało swą siedzibę w Nysie. Dywizja przez pierwsze 2 lata walczyła na froncie zachodnim we Francji, w tym biorąc udział w gigantycznej bitwie nad Sommą (01.07-18.11.1916 r.), okupując linię frontu między miastami Bapaume i Combles. Bitwa ta, rozpoczęta atakiem brytyjsko-francuskim na linie niemieckie, była jedną z największych i najkrwawszych starć wojennych w historii ludzkości, obydwie strony straciły w niej około miliona poległych, rannych i zaginionych żołnierzy.

Erich zginął na polu walki zaraz na początku bitwy, ósmego jej dnia, gdy jego pułk zajmował pozycje na północ od miasta Peronne nad Sommą, między miejscowościami Allaines i Moislains. Na liście strat, gdzie wymieniony jest jako poległy, jego nazwisko pojawia się dopiero miesiąc później, 14 sierpnia. Nieznane jest miejsce jego pochówku, zapewne leży pochowany w grobie masowym na jednym z trzynastu niemieckich cmentarzy nad Sommą.

W tym samym czasie nad Sommą polegli także inni absolwenci Szkoły, Max Pawlik i Konrad Kotyczka (opisani wyżej). Zarówno 62. Pułk Piechoty, oddział Ericha, jak i 6. Śląski Batalion Saperski, w którym służyli Max i Konrad, były częściami tej samej formacji, 12. Dywizji Piechoty. Z tego też powodu wszyscy trzej walczyli w pobliżu tego samego miasteczka, Bapaume, gdzie w pierwszych dniach bitwy nad Sommą znajdował się główny jej punkt ciężkości.

16. W tym przypadku ponownie mamy do czynienia z pomyleniem tożsamości dwóch różnych osób – Wilhelma Kottucza i Alfreda Kottucza. Człowiekiem upamiętnionym na tablicy w gmachu byłej Górnośląskiej Szkoły Górniczej jest w rzeczywistości Alfred Kottucz, a nie Wilhelm.

Alfred Kottucz (Kotucz)  urodził się 19 września 1887 r. w Dorocie – dzielnicy Zabrza (Dorotheendorf). Jego rodzicami byli Julius Kotucz i Constantine z d. Klyn (Klin), pobrali się 20 maja 1884 r. w Zabrzu. Alfred miał jeszcze dwoje rodzeństwa – starszego brata Corneliusa (ur. 25.03.1886 r.) i młodszą siostrę Marthę (ur. 30.04.1889 r.).

W Górnośląskiej Szkole Górniczej naukę zaczął w 1911 r, kiedy uczył się w klasie IV, w 1912 r. w klasie III, w 1913 r. w klasie IIa, w 1914 r. był uczniem klasy I. Wcześniej uczył się w szkole ludowej (Volksschule) i górniczej szkole przygotowawczej (Bergvorschule). Z wyznania był katolikiem. Zawodowo pracował jako górnik kopalni węgla kamiennego König w Chorzowie, późniejszej KWK Król. Edukację w Górnośląskiej Szkole Górniczej zakończył egzaminem w dniu 15.06.1914 r.  z wynikiem zadowalającym.

Do wojska zapewne został powołany w sierpniu 1914 r., zaraz po ogłoszeniu powszechnej mobilizacji w Cesarstwie Niemieckim. Najprawdopodobniej służył w stopniu Reservisty w 1. kompanii, I batalionu, 63. Pułku Piechoty (4. Górnośląski, 4. Oberschlesisches Infanterie-Regiment Nr. 63). Na liście strat armii niemieckiej z 25.09.1914 r. oznaczony został jako zaginiony, a na liście strat z 22.12.1915 r. oznaczono go jako „początkowo uznanego za zaginionego, następnie w niewoli”. Prawdopodobnie w tejże niewoli zmarł 16 lipca 1916 roku.

A co wiadomo na temat Wilhelma Kottucza (Kottuscha)? Żołnierz o tym imieniu i nazwisku faktycznie istniał, urodził się 10 listopada 1895 r. w Gliwicach-Szobiszowicach, był najmłodszym dzieckiem Augusta Kottucza i Ottilii z d. Skubacz. Rodzice pobrali się 17 listopada 1879 r. Wilhelm miał jeszcze czworo rodzeństwa – Annę Paulinę (ur. 22.03.1881 r.), Adolfa Ernsta (ur. 12.12.1882 r.), Sofię Augustę (ur. 16.06.1886 r.) i Paula Augusta (ur. 09.12.1890 r.)

Niewiele wiadomo o przebiegu jego służby wojskowej. Zmarł 12 listopada 1916 r. w wojskowym lazarecie w miejscowości Ribécourt-la-Tour w departamencie Nord w północno-wschodniej Francji. Najprawdopodobniej został pochowany na wielkim cmentarzu niemieckim w miejscowości Saint-Laurent-Blangy, leżącym pod miastem Arras w departamencie Pas-de-Calais. Z Górnośląską Szkołą Górniczą w Tarnowskich Górach nie miał nic wspólnego.

Wszystko wskazuje na to, że miejsce śmierci Alfreda na tablicy również jest podane błędnie, gdyż jego pułk od początku wojny do grudnia 1916 r. służył we Francji, na froncie zachodnim, gdzie dziś zapewne jest pochowany jako żołnierz nieznany. Jak wynika z powyższych informacji ani Alfred, ani Wilhelm na froncie wschodnim nie służyli.

17. August Nowak urodził się w Zabrzu-Mikulczycach. Według rocznika Górnośląskiej Szkoły Górniczej z 1913 r. miał 21 ½ roku, czyli urodził w I połowie 1892 r., a naukę w Szkolę rozpoczął rok później, gdzie uczył się w klasie IVb. Wcześniej ukończył dwie klasy gimnazjum, z wyznania był katolikiem.

Zawodowo pracował jako górnik w kopalni węgla kamiennego Ludwigsglück w Zabrzu-Biskupicach, późniejszej KWK Ludwik.

Niewiele wiadomo o przebiegu jego służby wojskowej w czasie Wielkiej Wojny. Prawdopodobnie służył w stopniu Vizefeldwebla (odpowiednika plutonowego/młodszego sierżanta) w 2. kompanii ciężkich karabinów maszynowych 63. Pułku Piechoty (4. Górnośląski, 4. Oberschlesisches Infanterie-Regiment Nr. 63). Poległ 7 sierpnia 1916 r. na froncie zachodnim, we Francji, prawdopodobnie podczas bitwy nad Sommą.

18. O Alfredzie Gnothu nie zachowały się żadne informacje – ani na temat jego nauki w Górnośląskiej Szkole Górniczej, ani na temat jego losów wojennych. Nie jest pewne, czy nie doszło tu do pomyłki, gdyż w spisie uczniów w rocznych raportach Szkoły nie figuruje nikt o tym imieniu i nazwisku.

Żołnierz o nazwisku Alfred Paul Ernst Gnoth rzeczywiście istniał, ale to mało prawdopodobne, by chodziło tu o osobę upamiętnioną na tablicy. Urodził się 3 grudnia 1893 r. we Wrocławiu. W czasie wojny służył w 1. kompanii XVII Batalionu Saperskiego (Pionier-Bataillon Nr. 17), zaginął na froncie 5 września 1916 r.

Do Szkoły uczęszczał za to Hermann Gnoth, który w 1915 r. rozpoczął naukę jako uczeń klasy IVa. Urodził się 18 lutego 1895 r. w Królewskiej Hucie (Chorzowie), był synem Christiana Gnotha i Idy Rosy z d. Joreck. Miał czworo młodszego rodzeństwa – braci Waltera (ur. 1898 r.), Otta (ur. 1905 r.), Oskara (ur. 1907 r.) i siostrę Charlottę (ur. 1909 r.). Rodzina mieszkała przy ulicy Schützenstrasse 36 (dzisiejszej ul. Styczyńskiego w dzielnicy Chorzów II). Z wyznania był ewangelikiem, zawodowo pracował w kopalni węgla kamiennego König w Chorzowie, późniejszej KWK Król. Wcześniej uczył się w szkole ludowej (Volksschule) i górniczej szkole przygotowawczej (Bergvorschule).

Do wojska niemieckiego został wcielony 2 marca 1916 r., służył do 1 października 1917 r. Na temat jego służby wojskowej nie zachowały się żadne informacje. Wojnę przeżył i kontynuował naukę w Szkole w klasie II od lutego 1918 r.

19. Wilhelm Harnoth urodził się 15 maja 1889 r. we wsi Friedersdorf (Biedrzychowice) pod Prudnikiem. Był jednym z siedmiorga dzieci Johanna i Pauliny z d. Pastuszy – obydwoje urodzili się w 1864 r., a pobrali się w Biedrzychowicach, swej rodzinnej wsi, w lipcu 1886 r.

Rodzeństwo Wilhelma to Emil (ur. 01.05.1887 r.), Heinrich Nikodem (ur. 08.12.1890 r.), Maria (ur. 27.09.1892 r.), Anna (ur. 05.05.1894 r.), Bertha (ur. 02.07.1897 r.), Margaretha (ur. 13.06.1899 r.).

Wilhelm naukę w Szkole rozpoczął w 1914 r., gdzie uczył się w klasie IVa, zapewne jej nie ukończył ze względu na powołanie do wojska. Wcześniej uczęszczał do gimnazjum, gdzie skończył dwie klasy, był z wyznania katolikiem. Równocześnie z nauką w Szkole pracował jako górnik w kopalni węgla kamiennego Gotthard w Rudzie Śląskiej-Orzegowie, późniejszej KWK Karol.

W armii pruskiej służył w 2. kompanii, I batalionu 7. Pułku Piechoty Obrony Krajowej (Landwehr-Ersatz-Infanterie-Regiment Nr. 7), który był częścią Dywizji Menges. W sierpniu 1915 r. pułk został zamieniony 352. Pułk Piechoty (Infanterie-Regiment Nr. 352), a dywizji przyznano nr 88 (88. Infanterie-Division).

Dywizja przez pierwsze trzy lata walczyła na froncie wschodnim, biorąc udział m.in. w bitwie o Łódź (listopad-grudzień 1914 r.) i w operacji gorlicko-tarnowskiej (maj-lipiec 1915 r.), walcząc pod Przasnyszem i na linii Narwii. W grudniu 1917 r. została przeniesiona na front zachodni do Francji, kontynuując swój szlak bojowy nad Sommą i w Szampanii.

Wilhelm w marcu-kwietniu 1915 r. odniósł rany w boju, z których wyleczył się i wrócił do swej macierzystej jednostki. Zginął 10 października 1916 r., według informacji z tablicy w szkole stało się to na froncie zachodnim, we Francji. Problem tkwi w tym, że jego pułk stacjonował wtedy na linii frontu pod Dyneburgiem (Daugavpils) w Łotwie. Tam też jest dziś pochowany, w grobie nr 211 na cmentarzu wojennym Labina, kilkanaście kilometrów na południe od Dyneburga, pod samą litewską granicą. Na grobie widnieje odrobinę inna data jego śmierci – 21 października 1916 r.

Gdzie został popełniony błąd? W aktach niemieckiej Komisji ds. Grobów Wojennych, w listach strat armii pruskiej z 1916 r., czy może podczas wykuwania tablicy pamiątkowej w naszej szkole? A może mamy do czynienia z kompletnie innym człowiekiem, ze zbieżnością nazwisk? Być może, ale to mało prawdopodobne, gdyż Wilhelm Harnoth z 352 Pułku przewija się w zbyt wielu źródłach, które uwiarygadniają jego wojenne losy.

20. Peter Jaschulek – według rocznika Szkoły Górniczej z 1911 r. liczył sobie wtedy 25 ½ roku, urodził się więc w 1 połowie 1886 r. Pochodził ze wsi Landzmierz pod Kędzierzynem-Koźle (Landsmierz, Kosel). Naukę w Szkole rozpoczął w 1912 r. jako uczeń klasy IVa, w 1913 r. uczęszczał do klasy III, w 1914 r. uczył się w klasie II. Edukację w Szkole zakończył egzaminem w dn. 17.12.1914 r. z wynikiem zadowalającym.

Wcześniej ukończył dwie klasy gimnazjum, był wyznania katolickiego. Zawodowo pracował jako górnik w kopalni węgla kamiennego Richter w Siemianowicach Śląskich, późniejszej KWK Siemianowice.

Peter w czasie I wojny światowej służył w stopniu Unteroffizier-Aspiranta (odpowiednik sierżanta podchorążego) w 9. kompanii, III batalionu 38. Pułku Fizylierów (Füsilier-Regiment Nr. 38), latem 1915 r. został lekko ranny. Poległ 10 października 1916 r., w tym czasie jego pułk zajmował pozycje między miejscowościami Béthencourt-sur-Somme, Ham i Saint-Quentin w departamentach Somma i Aisne w północno-wschodniej Francji. Październik 1916 r. to schyłkowa faza wielkiej bitwy nad Sommą, podczas której siły brytyjsko-francuskie próbowały przełamać niemiecką obronę nad tą rzeką.

21. Bruno Antonius Felix von Wyganowski to następny nie-Ślązak na tej liście, urodził się 19 stycznia 1888 r. we wsi Subkowy pod Tczewem, był synem Antoniusa i Cecylii z d. Kleiner. Pochodził z rodziny wielodzietnej, posiadał pięć sióstr (Helenę, Józefę, Natalię, Annę i Kazimierę) i jednego brata, Antona, najmłodszego z całej gromady, do którego jeszcze wrócimy.

Na naukę w tarnogórskiej Szkole Górniczej przyjechał z dalekich stron, gdyż pochodził z pomorskiego Kociewia, rozpoczął ją w 1914 r., kiedy to uczył się w klasie IVb. Edukacji zapewne nie ukończył, gdyż do wojska został wezwany prawdopodobnie zaraz po wybuchu wojny, w sierpniu 1914 r., podczas powszechnej mobilizacji w Cesarstwie Niemieckim.

Wcześniej ukończył szkołę średnią, był wyznania ewangelickiego. Zawodowo pracował kopalni węgla kamiennego Fürstengrube w Mysłowicach, późniejszej KWK Wesoła. W Wielkanoc 1916 r. zaręczył się w Mysłowicach z Margarethe Pietrzik, swą miłością.

Nie wiemy, w którym pułku i w której dywizji służył, wiemy tylko, że został odznaczony Krzyżem Żelaznym II klasy. Wiemy też, kiedy zginął i gdzie jest dziś pochowany. Bruno stracił życie 19 grudnia 1916 r. w okolicach miasteczka Warmériville w departamencie Marna we Francji. Tam też jest pochowany na cmentarzu wojennym, razem z 3140 innymi poległymi żołnierzami niemieckiej armii. W chwili śmierci nosił stopień Vizefeldwebla, odpowiednika plutonowego/młodszego sierżanta.

Grudzień 1916 r. to okres budowy nowej linii umocnień nad rzekami Oise, Aisne i Marną przez armię niemiecką, tzw. Linii Hindenburga, która pozwoliła Niemcom wydatnie skrócić linię obronną w tym rejonie i pozwoliła na przesunięcie coraz szczuplejszych dywizji na inne odcinki frontu. Armia niemiecka następnie ewakuowała się na nowe pozycje w lutym-marcu 1917 r.

Wspomnijmy jeszcze o bracie, o którym również co nie co wiemy. Anton Johann von Wyganowski, najmłodszy brat Bruna, także został powołany do wojska po wybuchu Wielkiej Wojny. Urodził się 4 marca 1899 r., również w Subkowych, zginął w drugiej połowie 1918 r. Na liście strat z 18 października 1918 r. wymieniony jest jako poległy, zapewne podczas alianckiej kontrofensywy na froncie zachodnim, tzw. Ofensywy Stu Dni. Tym samym rodzina Wyganowskich w krótkim czasie straciła dwóch synów.

22. Bernhard Freund – według rocznika Górnośląskiej Szkoły Górniczej w 1914 r. ukończył 21 lat, czyli urodził się w 1893 r., naukę w niej rozpoczął rok później, kiedy to uczył się w klasie III. Pewnym jest, że edukacji w Szkole nie ukończył z powodu poboru do wojska.

Wcześniej ukończył II klasy gimnazjum, był z wyznania katolikiem. Zawodowo pracował jako górnik kopalni węgla kamiennego Karsten-Zentrum w Bytomiu, późniejszej KWK Centrum.

W czasie Wielkiej Wojny służył w stopniu Landsturmanna (szeregowego) w niemieckim pospolitym ruszeniu (Landsturmie). Zmarł 8 stycznia 1917 r. w Niemczech, zapewne w szpitalu z powodu odniesionych ran.

23. Heinrich Josef Koschmieder był szóstym dzieckiem Wilhelma i Eugenii z d. Nawrath. Urodził się 23 lipca 1890 r. w Szarleju, dzisiejszej dzielnicy Piekar Śląskich. Rodzice doczekali się dziewięciorga potomstwa: trzech synów (Eugen, Wiktor i Heinrich) i sześciu córek (Adelajda, Margaretha, Melania, Alicja, Jadwiga i Elizabeth). Ciekawostką jest, że Adelajda i Margaretha, urodzone w 1887, oraz Jadwiga i Elizabeth, ur. w 1896 r., to dwie pary bliźniaczek. Ojciec pochodził z bytomskich Szombierek, matka z Bielszowic w Rudzie Śląskiej, a pobrali się w Szarleju w 1881 r.

Naukę w tarnogórskiej Szkole Górniczej rozpoczął w 1913 r. jako uczeń klasy III, w 1914 r. uczył się w klasie I. Edukację zakończył egzaminem w dn. 15 czerwca 1914 r. z wynikiem dobrym. Był wyznania katolickiego, zawodowo pracował jako górnik w kopalni węgla kamiennego Radzionków.

Przed wojną Heinrich zaciągnął się ochotniczo do armii niemieckiej i zdał egzamin przed komisją państwową na jednorocznego ochotnika (Einjährig-Freiwilliger), co później dało mu możliwość awansu na porucznika rezerwy (Leutnant der Reserve). Rodzina Koschmiederów była wobec tego dobrze sytuowana, gdyż ochotnicy jednoroczni musieli pokrywać koszty utrzymania w czasie służby z własnej kieszeni.

Heinrich zginął 9 kwietnia 1917 r. we Francji, nie wiadomo w którym pułku służył. Kwiecień 1917 r. na froncie zachodnim to czas dwóch wielkich ofensyw alianckich – brytyjskiego ataku na miasto Arras (09-16.04.1917 r.) i francusko-brytyjskiej ofensywy generała Roberta Nivelle’a nad rzeką Aisne (16.04.-09.05.1917 r.). Obydwie ofensywy wzajemnie się wspierały i według zamysłów francuskich i brytyjskich sztabowców miały za zadanie przełamanie impasu na froncie zachodnim poprzez rozbicie niemieckich linii obrony. Po raz kolejny aliancki plan nie powiódł się i obydwie ofensywy zostały przez armię niemiecką zatrzymane. Obie strony poniosły straty przekraczające 600 000 poległych, rannych i zaginionych żołnierzy.

Heinrich prawdopodobnie poległ pierwszego dnia bitwy pod Arras i możliwe, że leży dziś pochowany jako żołnierz nieznany na jednym z cmentarzy wojennych wokół tego miasta np. w Neuville-St. Vaast, który jest miejsce spoczynku dla blisko 45 000 poległych żołnierzy niemieckiego wojska.

24. Kurt Hermann Schweinitz urodził się 29 października 1887 r. w Załężu, dzielnicy Katowic. Był starszym synem Eugena Schweinitza i Selmy z d. Adolf. Rodzice pobrali się 5 czerwca 1897 r. w kościele Zbawiciela w Tarnowskich Górach. Rodzina miała jeszcze jednego syna, Egona Herberta, urodzonego w 15 maja 1899 r. w Załężu. Schweinitzowie byli wyznania ewangelickiego.

Naukę w Górnośląskiej Szkole Górniczej rozpoczął w 1915 r. jako uczeń klasy IVb, zapewne jej nie ukończył z powodu poboru do wojska. Wcześniej ukończył jedną klasę gimnazjum, zawodowo pracował jako górnik w kopalni węgla kamiennego Ferdinand w Katowicach, późniejszej KWK Katowice.

Kurt w czasie wojny służył w niemieckim pospolitym ruszeniu (Landsturmie) w stopniu szeregowca (Landsturmann), nie wiadomo niestety w którym pułku. Poległ 9 kwietnia 1917 r. na froncie zachodnim, we Francji, najprawdopodobniej podczas bitwy pod Arras.

25. Georg Karkowski urodził się 25 czerwca 1895 r. w Królewskiej Hucie, dzisiejszym Chorzowie. Był najstarszym dzieckiem Valentina Karkowskiego (ur. 09.02.1872 r. w Królewskiej Hucie, zm. 10.04.1935 r. w Chorzowie) i Heleny z d. Malcherczyk (ur. 17.05.1872 r. w Królewskiej Hucie, zm. 29.07.1948 r. w Chorzowie). Rodzice pobrali się 25 maja 1895 r. w Królewskiej Hucie.

Georg miał dwójkę rodzeństwa – Gertrudę, urodzoną 04 stycznia 1898 r. w Królewskiej Hucie i Maksa, urodzonego 19 października 1907 r. w tym samym mieście. Nie zachowały się żadne informacje na temat jego nauki w Górnośląskiej Szkole Górniczej, prawdopodobnie uczył się w niej w początkowych latach wojny.

W czasie I wojny światowej Georg służył w 6. kompanii 91. Oldenburskiego Pułku Piechoty (Oldenburgisches Infanterie-Regiment Nr. 91), latem 1916 r. został lekko ranny na froncie. Poległ 9 maja 1917 r. w walkach z armią rosyjską na froncie wschodnim.

26. Hermann Bürger – według rocznika Górnośląskiej Szkoły Górniczej w 1912 r. ukończył 21 lat, urodził się więc w 1891 r. W 1913 r. uczył się w klasie IV, a w roku 1914 uczęszczał do klasy II. Z egzaminu końcowego, który miał odbyć się 17 grudnia 1914 r., został zwolniony ze względu na pobór do wojska, edukację zakończył z wynikiem dobrym, przyznanym na podstawie bieżących ocen.

Wcześniej ukończył dwie klasy gimnazjum, był wyznania katolickiego, zawodowo pracował jako górnik w kopalni węgla kamiennego Schlesien w Świętochłowicach-Chropaczowie, późniejszej KWK Śląsk.

Na temat służby wojskowej Hermanna podczas wojny wiadomo tylko tyle, że poległ 8 sierpnia 1917 r. na froncie zachodnim, we Francji.

27. Peter Kihl – według rocznika Górnośląskiej Szkoły Górniczej w 1913 r. ukończył 23 lata, urodził się więc w 1890 r. W 1914 r. był uczniem klasy II. Z egzaminu końcowego, który miał odbyć się 17 grudnia 1914 r., także został zwolniony ze względu na pobór do wojska. Cenzurę z wynikiem zadowalającym otrzymał na podstawie bieżących ocen.

Wcześniej ukończył dwie klasy gimnazjum, z wyznania był katolikiem. Przed nauką w Szkołe pracował jako górnik w kopalni węgla kamiennego Gottes Segen w Wałbrzychu, późniejszej KWK Chwalibóg.

Na temat służby wojskowej Hermanna podczas wojny wiadomo tylko tyle, że poległ 11 sierpnia 1917 r. na froncie zachodnim, we Francji.

28. Alfred Schmidt – według rocznika Górnośląskiej Szkoły Górniczej w 1913 r. ukończył 22 lata, czyli urodził się w 1891 r. W 1914 r. uczęszczał do klasy III, zapewne w tym samym roku zakończył naukę w Szkole z powodu poboru do wojska.

Wcześniej ukończył szkołę średnią, z wyznania był ewangelikiem. Zawodowo parał się górnictwem w kopalni węgla kamiennego König w Chorzowie, późniejszej KWK Król.

Na temat służby wojskowej Alfreda podczas I wojny światowej wiadomo tylko tyle, że poległ 5 września 1917 r. na froncie zachodnim, we Francji.

29. Alfred Fest urodził się 5 września 1890 r. w Oławie pod Wrocławiem, był drugim dzieckiem Wilhelma Festa (ur. 1861 r.) i Dorothei z d. Bunzel (ur. 1864 r.). Rodzice pobrali się 6 listopada 1888 r. w Oławie.

Alfred miał pięcioro rodzeństwa – Elizabeth (ur. 06.08.1889 r.), Oswalda (ur. 04.02.1892 r.), Wilhelma (ur. 20.08.1893 r.), Bernharda (ur. 29.05.1895 r., zm. 21.06.1898 r.) i Carla (ur. 19.10.1897 r.)

Naukę w tarnogórskiej Szkole Górniczej rozpoczął w 1914 r. jako uczeń klasy IVa, zapewne jej nie ukończył z powodu poboru do wojska. Wcześniej ukończył dwie klasy gimnazjum, z wyznania był katolikiem. Zatrudniony był w hucie żelaza Donnersmarckhutte w Zabrzu, późniejszej Hucie Zabrze.

Niewiele wiadomo o służbie wojskowej Alfreda w czasie Wielkiej Wojny. Dosłużył się stopnia porucznika rezerwy (Leutnant der Reserve), poległ 4 grudnia 1917 r. na froncie zachodnim, we Francji.

30. Wszystko wskazuje na to, że tu ponownie mamy do czynienia z pomylonymi tożsamościami dwóch różnych osób, w tym przypadku Karla Hottewitzscha i Hansa Hottewitzscha. Osobą prawdopodobnie upamiętnioną na tablicy jest Hans Hottewitzsch.

Urodził się 23 października 1891 r. w Hohenlohehütte, dzisiejszej katowickiej dzielnicy Wełnowiec. Naukę w Szkole rozpoczął w 1912 r., kiedy uczył się w klasie IVa, w 1913 r. uczęszczał do klasy III, w 1914 r. był uczniem klasy II. Wcześniej ukończył trzy klasy gimnazjum realnego, z wyznania był ewangelikiem.

Szkołę górniczą ukończył egzaminem w dn. 17.12.1914 r. z wynikiem zadowalającym. Zawodowo pracował w kopalni węgla kamiennego Max, późniejszej KWK Michał w Siemianowicach Śląskich-Michałkowicach.

Do niemieckiego wojska zapewne został powołany na początku 1915 r., wkrótce po zakończeniu nauki w Szkole. Służył w stopniu Pioniera (sapera/szeregowego) w 211. Kompanii Saperskiej (Pionier-Kompagnie Nr. 221), wojna bardzo szybko odbiła na nim swe piętno, na liście strat armii niemieckiej z 20.05.1915 r. został wymieniony jako ciężko ranny. Według informacji z tablicy zginął 22 marca 1918 r. we Francji.

22 marca 1918 r. to drugi dzień tzw. „Ofensywy Wiosennej” (Kaiserschlacht), ostatniej próby złamania frontu alianckiego na froncie zachodnim przez wojska niemieckie. Ofensywa początkowo osiągnęła duże sukcesy terytorialne, została jednak dość szybko zatrzymana przez wojska francuskie i brytyjskie. W sierpniu 1918 r. Alianci ruszyli z własną ofensywą na szeroką skalę, tzw. „Ofensywą Stu Dni”, którą przełamali front niemiecki i zmusili Cesarstwo Niemieckie do kapitulacji.

A kim był Karl Hottewitzsch? Osoba o tym nazwisku uczyła się w Szkole w roczniku 1890/91. Według raportu Szkoły z 1 kwietnia 1891 r. uczeń ten miał wtedy 31 lat i 6 miesięcy, czyli urodził się w lipcu 1859 r. Co oznaczałoby, że w chwili śmierci, w marcu 1918 r., miał blisko 59 lat. To bardzo mało prawdopodobne, by mężczyznę w tym wieku zaciągnięto jeszcze do wojska do służby frontowej.

Ponadto żołnierz o imieniu i nazwisku Karl Hottewitzsch faktycznie istniał. Urodził się 26 czerwca 1898 r. w Michałkowicach, dzisiejszej dzielnicy Siemianowic Śląskich. Karl był synem Karla i Waleski z domu Pieczko. Miał starszego o niecałe dwa lata brata Maxa Georga. W momencie wybuchu wojny liczył zaledwie 16 lat. W Górnośląskiej Szkole Górniczej w Tarnowskich Górach nigdy się nie uczył.

W wojsku dosłużył się stopnia Gefreitera – starszego szeregowego, nie wiadomo, w którym pułku służył. Według bazy danych Niemieckiej Komisji ds. Grobów Wojennych zginął w okolicach miasteczka Roupy w departamencie Aisne w północno-wschodniej Francji i pochowany jest dziś w grobie zbiorowym na cmentarzu wojennym w pobliskim mieście Saint-Quentin.

Ale jest jeden szkopuł – na liście strat armii niemieckiej został wymieniony dopiero 14 czerwca 1918 r., blisko trzy miesiące po śmierci, co prawdopodobnie oznacza, że zginął raczej w maju tego roku (listy strat publikowane były przez armię niemiecką na bieżąco, w cyklu miesięcznym). Data 22 marca 1918 r. prawie na pewno odnosi się do Hansa Hottewitzscha, który najprawdopodobniej jest osobą pochowaną na cmentarzu w Saint-Quentin.

31. Hermann Gatzka urodził się 7 stycznia 1891 r. w Czarnym Lesie (Beuthener Schwarzwald), dzisiejszej dzielnicy Rudy Śląskiej. Był najmłodszym dzieckiem Hermanna Gatzki (ur. 1851 r.) i Marthy z d. Czerner (ur. 1857 r.). Rodzice pobrali się 29 maja 1877 r. w Toszku.

Hermann miał znacznie starszego brata Ernsta (ur. 13.03.1878 r. w Toszku), dwójka pozostałych dzieci jego rodziców – Robert (ur. 07.06.1878 r. w Toszku, zm. 09.06.1879 r.) i Elżbieta (ur. 21.05.1880 r. w Toszku, zm. 21.05.1880 r.) – zmarła w połogu. Rodzina była wyznania katolickiego.

Hermann edukację w Górnośląskiej Szkole Górniczej rozpoczął w 1913 r. jako uczeń klasy IV, rok później uczęszczał do klasy II. Z egzaminu końcowego, który miał odbyć się 17 grudnia 1914 r., został zwolniony ze względu na pobór do wojska. Świadectwo z wynikiem zadowalającym otrzymał na podstawie bieżących ocen.

Wcześniej ukończył dwie klasy gimnazjum, zawodowo pracował jako w górnik kopalni węgla kamiennego Castellengo w Zabrzu, późniejszej KWK Rokitnica.

W czasie I wojny światowej Hermann dosłużył się stopnia Vizefeldwebela (odpowiednik plutonowego/młodszego sierżanta) w nieznanym pułku. Zaginął w akcji 17 sierpnia 1918 r. na froncie zachodnim, we Francji, nie ma wobec tego swego grobu lub jest pochowany jako żołnierz nieznany. Sierpień 1918 r. to początek alianckiej Ofensywy 100 dni, Hermann najprawdopodobniej poległ podczas odpierania ataków alianckich na pozycje swego pułku.

32. Arthur Alois Gustaw Jentschke (Jenschke) urodził się 2 maja 1892 r. w Świdnicy na Dolnym Śląsku. Był synem Gustawa i Adolphiny z d. Winkler, miał pięcioro rodzeństwa – Johannę (ur. 01.07.1888 r.), Annę (ur. 20.10.1889 r.), Aloisa (ur.17.10.1893 r., zm. 21.10.1893 r.), Margarethę (ur. 16.04.1895 r.) i Charlottę (ur. 14.06.1896 r.). Jedyny jego brat, Alois, zmarł w połogu, 4 dni po swych narodzinach. Rodzina wyznawała katolicyzm.

Arthur naukę w tarnogórskiej Szkole Górniczej rozpoczął w 1914 r. jako uczeń klasy IVa, zapewne jej nie ukończył z powodu poboru do wojska. Wcześniej ukończył dwie klasy gimnazjum, pracował jako górnik w kopalni Von Belsen.

Służba wojskowa Arthura miała bardzo ciężki charakter, gdyż został ciężko ranny w drugim roku wojny, we wrześniu-październiku 1915 r. Przeżył jednak i powrócił w szeregi swojego pułku – 7. kompanii, II batalionu 11. Pułku Grenadierów (2. Śląski, Grenadier-Regiment König Friedrich III [2. Schlesisches] Nr. 11). Oddział ten był częścią 11. Dywizji Piechoty, mającej swą siedzibę we Wrocławiu (podobnie jak sam pułk), Arthur służył w nim w stopniu Unteroffiziera, odpowiednika sierżanta.

Arthur, już jako porucznik, zaginął w akcji 21 sierpnia 1918 r. we Francji, podczas jednej z ostatnich bitew na froncie zachodnim – II bitwy nad rzeką Sommą. 11 Pułk Grenadierów wraz z całą dywizją bronił wtedy pozycji między rzekami Somma i Oise. Nie znamy miejsca jego pochówku, prawdopodobnie leży dziś pochowany na jednym z 13 cmentarzy niemieckich nad Sommą jako żołnierz nieznany.

II bitwa nad Sommą była częścią Ofensywy 100 dni (08.08 – 11.11.1918 r.), która była serią ofensyw alianckich przeciw wojskom niemieckim na froncie zachodnim. Spowodowała zepchnięcie Niemców na obronną Linię Hindenburga, która została następnie przełamana i tym samym zmusiła (wraz z rewolucją listopadową w Niemczech) Cesarstwo Niemieckie do podpisania rozejmu w wagonie kolejowym w lesie w Compiègne pod Paryżem.

Po 4 latach, 4 miesiącach i 2 tygodniach I wojna światowa zakończyła się zwycięstwem Aliantów nad Państwami Centralnymi. Przyniosła niewyobrażalne straty – po obu stronach zginęło blisko 11 milionów żołnierzy i ponad 6 milionów cywilów. Pośród nich 36 uczniów Górnośląskiej Szkoły Górniczej w Tarnowskich Górach. Ogólnie społeczność tarnogórska poniosła w konflikcie ogromne straty – blisko 3,5 tysiąca rekrutów z powiatu tarnogórskiego poległo i zaginęło w czasie wojny.

33. Josef Schwientek – według rocznika Górnośląskiej Szkoły Górniczej w 1912 r. ukończył 22 ½ roku, urodził się więc w 1 połowie 1890 r. W 1913 r. był uczniem klasy IV, w roku następnym uczęszczał do klasy II. Z egzaminu końcowego, który miał odbyć się 17 grudnia 1914 r., został zwolniony ze względu na pobór do wojska. Cenzurę z wynikiem zadowalającym otrzymał na podstawie bieżących ocen.

Wcześniej ukończył dwie klasy gimnazjum, z wyznania był katolikiem. Zawodowo pracował jako górnik w kopalni węgla kamiennego Max w Siemianowicach Śląskich-Michałkowicach, późniejszej KWK Michał.

Na temat służby wojskowej Josefa podczas wojny wiadomo tylko tyle, że zmarł 28 października 1918 r. w Niemczech, najprawdopodobniej w szpitalu z powodu odniesionych ran.

Według rocznika Górnośląskiej Szkoły Górniczej z 1920 r. na frontach I wojny światowej poległo 36 uczniów, w tym trzech, których wymieniamy poniżej. Z niewiadomych powodów ich nazwiska nie znalazły się na tablicy w gmachu szkoły.

34. Paul Mittis – według  Górnośląskiej Szkoły Górniczej w 1914 r. ukończył 20 lat, urodził się więc w 1894 r, a w roku 1915 r. był uczniem klasy III. Pochodził z Huty Laura, dzielnicy Siemianowic Śląskich.

Wcześniej ukończył dwie klasy gimnazjum, z wyznania był katolikiem. Zawodowo zatrudniony był w hucie żelaza Laurahütte w Siemianowicach Śląskich, późniejszej Hucie Jedność.

Paul w czasie Wielkiej Wojny służył w 5. kompanii 5. Pułku Piechoty Gwardii (5. Garde-Regiment zu Fuss), poległ przed 21 października 1915 r. Przełom września i października 1915 r. to czas, gdy pułk został przeniesiony z frontu wschodniego do Francji, w okolice miasta Arras.

35. Paul Lissy – według rocznika Górnośląskiej Szkoły Górniczej w 1912 r. ukończył 21 lat, urodził się więc w 1891 r. Pochodził z Bytomia. W 1913 r. był uczniem klasy IV, w roku następnym uczęszczał do klasy II. Z egzaminu końcowego, który miał odbyć się 17 grudnia 1914 r., został zwolniony ze względu na pobór do wojska. Świadectwo z wynikiem zadowalającym otrzymał na podstawie bieżących ocen.

Wcześniej ukończył 2 klasy gimnazjum, z wyznania był katolikiem. Zawodowo pracował jako górnik w kopalni węgla Heinitz w Bytomiu, późniejszej KWK Rozbark.

W armii niemieckiej służył w stopniu Leutnanta der Reserve (porucznika rezerwy) w 1. kompanii 32. Rezerwowego Batalionu Saperskiego (Reserve-Pionier-Bataillon Nr. 32), na liście strat z 23 marca 1916 r. wymieniony jest jako poległy. Jego miejsce pochówku nie jest znane.

36. Viktor Kytzia – nie zachowały się żadne informacje dotyczące rodziny Viktora i jego nauki w tarnogórskiej Szkole Górniczej. Pochodził z Wójtowej Wsi (Richtersdorf), dzielnicy Gliwic.

W czasie I wojny światowej Viktor służył w stopniu Pioniera (sapera) w 2. kompanii Gwardyjskiego Rezerwowego Pułku Saperskiego (Garde-Reserve-Pionier-Regiment), oddziału wyspecjalizowanego w obsłudze miotaczy ognia. Viktor poległ 3 lipca 1916 r. podczas bitwy pod Verdun.

Pochowany jest dziś na cmentarzu wojennym w Dannevoux (departament Moza we Francji), w grobie nr 18, blok 4. Cmentarz znajduje się ok. 10 kilometrów od fortów Vaux i Douaumont, miejsc najbardziej zażartych walk w czasie francuskiej obrony Twierdzy Verdun.

Zdecydowana większość uczniów znała się osobiście, a nawet dzieliła wspólnie ławy szkolne w jednych klasach. I tak na przykład Leo Pigulla i Peter Jaschulek uczyli się razem w klasie III w 1913 r., w klasie II w 1914 r., a we wrześniu 1914 r. obydwaj zostali zwolnieni z egzaminu końcowego, razem z sześcioma innymi wychowankami Szkoły.

Leo Pigulla w 1912 r. uczył się w jednej klasie, IVb, z Erichem Meistrem, obydwaj pracowali w dodatku w jednej kopalni, König w Chorzowie, późniejszej KWK Król. Obydwaj pochodzili z Chorzowa – Pigulla z Nowych Hajduków, a Meister z Królewskiej Huty.

Takich powiązań w tej grupie jest znacznie więcej.

Największym walorem Segietu jest las bukowy – najstarsze drzewa liczą nawet 150 lat i sięgają wysokości prawie 40 metrów. Historia ochrony Lasu Segieckiego jest ściśle związana z rozwojem górnośląskiego górnictwa kruszcowego, które na tym terenie istniało już w XIV w. Las rośnie na obszarze mocno przekształconym przez działalność górniczą, co w głównej mierze zadecydowało o jego włączeniu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 2017 r. Rozszerzenie ochrony rezerwatowej, obowiązującej dotychczas na obszarze 24,29 ha, na jedno z najcenniejszych pod względem przyrodniczym miejsc w regionie było kwestią czasu.

– Głównym powodem poszerzenia rezerwatu jest potrzeba zachowania walorów kulturowych obszaru charakteryzującego się śladami długotrwałych przekształceń związanych z działalnością człowieka, w postaci dawnych wyrobisk górniczych rudy żelaza, galmanu, galeny, srebra, pozyskiwanych metodą odkrywkową – zauważa Mirosława Mierczyk-Sawicka, Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Katowicach. – W nowym zarządzeniu przewidzieliśmy również zmianę celu ochrony obowiązującego w rezerwacie poprzez uzupełnienie przesłanek ochronnych także o względy społeczne oraz dodanie do przedmiotów ochrony dawnych wyrobisk górniczych. Zmiana ta ma na celu podniesienie rangi chronionego terenu, zwracając uwagę na historię prowadzonego na tym obszarze górnictwa odkrywkowego – dodaje.

Na terenie włączonym do rezerwatu znajdują się liczne drzewostany bukowe z domieszką jawora i świerka oraz innych gatunków liściastych, ponadto widoczne są tam niezliczone zapadliska, wykroty, głębokie leje (warpie), rumosz skalny, wały skały płonnej, usypiska i wystające z gruntu skały dolomitowe. Ponadto rezerwat obejmie zarastającą hałdę wapienia szarego.

Obserwacje tego terenu pozwoliły na wyszczególnienie wyjątkowych walorów przyrodniczych w tym występowanie chronionych gatunków roślin i zwierząt. Ze świata roślin na uwagę zasługują przede wszystkim storczyki takie jak obuwik pospolity oraz licznie występujące buławniki: mieczolistny, wielkokwiatowy i czerwony, które są wymienione w czerwonych księgach dla województwa śląskiego i Polski. Ponadto w Rezerwacie Segiet mamy jedyne na Wyżynie Śląskiej naturalne stanowisko tojadu dzióbatego, który jest rośliną górską.  Występuje tu 49 gatunków reprezentujących warstwę drzew i krzewów, 174 gatunki warstwy runa – krzewinki i zielne rośliny naczyniowe (w tym 18 gatunków chronionych), 11 gatunków paprotników i ponad 20 gatunków traw i turzyc. W sumie wszystkich przedstawicieli flory mamy ponad 250 gatunków. Wśród przedstawicieli fauny tereny te zamieszkują owady związane z martwym i rozkładającym się drewnem takie jak pachnica dębowa, ciołek matowy czy dyląż garbarz. Spotkamy tu licznie dzięcioły: czarne, zielone, zielonosiwe, duże, średnie i dzięciołki. W Segiecie występuje największa krajowa traszka, traszka grzebieniasta, która także znajduje się w czerwonej księdze naszego województwa. Przez ostatnie wieki Las Segiecki był przekształcany, eksploatowany i niszczony przez człowieka. Natura jednak powróciła na zdegradowany teren i dziś w samym sercu Śląska możemy podziwiać jej piękno i harmonię, a Rezerwat Segiet to wciąż, zdaniem wielu przyrodników, najcenniejszy las Wyżyny Śląskiej.

Rezerwat przyrody chroni obszar, który wyróżnia się spośród innych wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi bądź krajobrazowymi. Rolą rezerwatu jest ochrona ważnych dla środowiska ekosystemów, siedlisk, rzadkich, zagrożonych gatunków roślin, zwierząt, grzybów, a także elementów przyrody nieożywionej. Rezerwat ustanawiany jest na mocy zarządzenia regionalnego dyrektora ochrony środowiska, który zatwierdza również dla niego plan ochrony. Jest to dokument zawierający m.in. cel ochrony i działania służące zachowaniu przedmiotu ochrony. W odrębnym zarządzeniu regionalny dyrektor ochrony środowiska może udostępnić dla ruchu rezerwat przyrody, o ile nie będzie to zagrażało zwierzętom, roślinom lub innym elementom chronionych tam ekosystemów. W rezerwatach obowiązują ograniczenia i zakazy służące ochronie przyrody i są one wymienione w art. 15 ustawy o ochronie przyrody.

Pełny tytuł brzmi: Memoriał na uroczystość Pięćdziesięciolecia istnienia Górnośląskiej Szkoły Górniczej. Na zlecenie Zarządu Górnośląskiej Kasy Pomocy dla Górnictwa Węglowego opracowany przez dr L. Geisenheimera, dyrektora zakładu. To historia placówki w pigułce przytaczająca nie tylko najważniejsze fakty, ale także szczegółowe informacje m.in. nazwiska ówczesnych uczniów i oryginalne zdjęcia poszczególnych klas.

Ta historia rozpoczęła się ponad dwa wieki temu. Tarnowskie Góry były najważniejszym, a przez długi czas nawet jedynym na Górnym Śląsku ośrodkiem szkolenia kadr górnictwa.

– Na powstanie tej placówki miał wpływ Alexander von Humboldt, wybitny przyrodnik, podróżnik i twórca nowoczesnej geografii, który podczas swoich licznych wypraw jako inspektor górniczy odwiedził i nasze miasto zachwycając się jego podziemnym bogactwem. Do Tarnowskich Gór przybył późną jesienią 1792 r. aby się spotkać z hrabią Fryderykiem Wilhelmem von Redenem, dyrektorem Wyższego Urzędu Górniczego oraz poznać miejscowe górnictwo. Warto przytoczyć w tym miejscu jego słowa: „Zbyt duża ilość nieproduktywnych i kosztownych pracowników nadzoru sprawia, że wydobycie jest nieopłacalne. A brak specjalistycznej wiedzy powoduje, że mieszkańcy żyją i pracują często z przesądów”. Dlatego tak ważne było, żeby powstała szkoła przygotowująca właśnie do pracy w górnictwie – mówi Zbigniew Pawlak Przewodniczący Zarządu SMZT, który zajął się przygotowaniem publikacji do druku.

Szkoła Górnicza przetrwała w sumie 142 lata (ostatnie 20 lat w Pyskowicach). Swoją siedzibę w Mieście Gwarków miała w dzisiejszym budynku Zespołu Szkół Gastronomiczno-Hotelarskich. Dr Leo Geisenheimer kierował placówką w latach 1874-1899.

Ta książka to w sumie trzecia publikacja z cyklu przekładów historycznych prac opisujących tarnogórskie dziedzictwo. Wydana została staraniem SMZT. Dwie wcześniejsze to przekłady książek wydanych na okoliczności 100-lecia Królewskiej Huty Fryderyk (autorstwa Maxa Dobersa) i 100-lecia Królewskiej Kopalni Ołowiu i Srebra Fryderyk (opracowanej przez Hugo Kocha). W obydwu tych publikacjach zamieszczono opracowania wraz z planami i rysunkami Wyższego Urzędu Górniczego we Wrocławiu. Pomysłodawcą cyklu jest prezes Pawlak, który równocześnie zapewnia, że będą kolejne wydania. IV tom serii przybliży  historię i działalność Spółki Brackiej.

Wszystkie książki są do kupienia w siedzibie SMZT przy ul. Gliwickiej 2, w obiektach z listy UNESCO, czyli Zabytkowej Kopalni Srebra i Sztolni Czarnego Pstrąga oraz w sklepie internetowym TUTAJ.

W Mieście Gwarków wiele się zaczęło. Kult św. Barbary i jedno z pierwszych bractw patronki górników, turystyka industrialna dzięki tzw. Złotej Księdze, Bergfesty i oczywiście uruchomienie pierwszej na Górnym Śląsku maszyny parowej typu Newcomen i pierwszej na kontynencie europejskim typu Watt-Boulton, które były impulsem do zapoczątkowania wielu zwyczajów i tradycji kultywowanych po dziś dzień. Górnikom nadal patronuje św. Barbara, a 4 grudnia świętowana jest barbórka (i to nie tylko na Górnym Śląsku, bo w Stanach Zjednoczonych jest to National Miners’ Day, w Australii National Mining Day, a w Indiach National Coal Miners’ Day).

–  Jedno z pierwszych bractw św. Barbary, kult patronki górników, bergfesty… To jest nasze i to nas wyróżnia na tle innych. Charakteryzuje nas także ciągłość tradycji, choć wydobycie zakończyło się tutaj ponad sto lat temu. Dla przykładu w parafii w Bobrownikach Śl. co roku i nieprzerwanie odprawiane są msze barbórkowe. Powracamy do parady górniczej ulicami miasta. Górnicze tradycje są wciąż na ziemi tarnogórskiej żywe – dodał Pawlak.

Za nami otwarte spotkanie, ale przed nami mało czasu i długa droga. Wniosek musi powstać najpóźniej w pierwszej połowie grudnia. Można pomóc i podzielić się wspomnieniami lub po prostu napisać do naszego stowarzyszenia maila (na adres: smzt@kopalniasrebra.pl) z odpowiedzią, dlaczego nadal warto pielęgnować górnicze tradycje w Tarnowskich Górach?

Czy wiecie, że kult św. Barbary rozpoczął się w Tarnowskich Górach? Okazuje się, że patronka dobrej śmierci miała w mieście gwarków sporą rzeszę wyznawców. Odpowiedzialni za ten stan rzeczy byli jezuici, którzy przybyli do Tarnowskich Gór pod koniec XVII w. Jak donoszą kroniki, to właśnie zakonnicy mieli zainspirować powstanie bractwa św. Barbary już w 1721 roku, przy tarnogórskiej parafii Piotra i Pawła.  Ówczesny proboszcz parafii, ksiądz Andrzej Augustyn Ziebrowski napisał z tej okazji do Stolicy Apostolskiej list z prośbą o oficjalne zatwierdzenie istniejącego już bractwa. W międzyczasie rozpoczął on wraz z opiekunami kościoła, którymi byli okoliczni właściciele ziemscy i górnicy, budowę przykościelnej kaplicy ku czci świętej. Ukończono ją w roku 1730.

Kilkanaście lat do przodu, bo w 1747  r. do Miasta Gwarków, z przystankiem w Krakowie, dotarły dobre wieści ze Stolicy Apostolskiej. Papież Benedykt XIV w specjalnej bulli uznał istnienie bractwa, zatwierdzając jego statut. Miejscowi uznali, że ogłoszenie tej dobrej nowiny w zwykłą niedzielę nie przystoi, dlatego zdecydowali, że bullę ogłoszą w święto Wniebowzięcia, czyli 15 sierpnia. Nie wiemy niestety, jak wyglądała owa uroczystość. Wiemy natomiast, że 5 dni wcześniej proboszcz dokonał aktu darowizny dla bractwa,  zapisując mu część własnej ziemi na konieczne wydatki. Wyraził przy tej okazji pragnienie, aby istniało ono zawsze.

16 lipca 1784 roku w szybie Rudolphine odkryto złoża rud srebronośnych. Wkrótce potem na miejscu założono Królewską Kopalnię Fryderyk, uruchomiono także pierwszą w regionie maszynę parową. Oba momentu uważa się nie tylko za początek drugiej tarnogórskiej rewolucji górniczej, symboliczny start europejskiej rewolucji przemysłowej, ale także prapoczątek przemysłowego Górnego Śląska, jaki znamy dziś.

Na pamiątkę lipcowego odkrycia górnicy spotykali się przy usypanym na miejscu kopcu przez ponad sto lat. W nawiązaniu do tego wydarzenia od kilku lat w mieście organizowana jest Barbórka w środku lata. Bo Bergfest czyli święto górnicze – jeszcze nie jako barbórka – obchodzono w Tarnowskich Górach już w końcu XVIII wieku w połowie lipca.

Pamięć o św. Barbarze w świadomości mieszkańców Tarnowskich Gór i okolic jest mocno zakorzeniona.  Nic więc dziwnego, że w wielu miejscach powiatu tarnogórskiego spotkać można patronkę dobrej śmierci w różnych postaciach, albo w firmie obrazów, albo rzeźb. Wiele wizerunków zostało utrwalonych w publikacjach – np. św. Barbarę z herbem Tarnowskich Gór umieścił w Bürgerliche Heraldik dr Paul Knotel, natomiast w Jednodniówce Wydanej Przez Związek Propagandy Województwa Śląskiego w 1938 r. widzimy zdjęcie rzeźby św. Barbary z Koszęcina.

Zacznijmy jednak od podziemi ! Figura patronki górników znajduje się na gł. 40 m, na trasie turystycznej jednej z najciekawszych atrakcji regionu Zabytkowej Kopalni Srebra – miejsca światowego dziedzictwa UNESCO. Figurę poświęcono 4 grudnia 2019 r. na nadszybiu, podczas tradycyjnej barbórki organizowanej przez Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej.

Na powierzchni patronkę górników odnajdziemy w wielu lokalizacjach jak choćby w kościele pw. Św. ap. Piotra i Pawła, gdzie znajduje się obraz św. Barbary oraz pochodząca z 1730 r. kaplica ku czci świętej. Udając się do Muzeum w Tarnowskich Górach zobaczyć można XIX-wieczny obraz ze świętą Barbarą z przemysłowym górniczym krajobrazem miasta. Kolejny wizerunek znajduje się w parafii pw. Przemienienia Pańskiego w Bobrownikach Śląskich, dzielnicy Tarnowskich Gór. W dzielnicy tej znajduje się również kapliczka ku czci świętej Barbary. Wybudowano ją w 1981 r. staraniem Komisji Zakładowej NSZZ Solidarnośc i byłej dyrekcji kopalni odkrywkowej dolomitu. Kapliczka znajduje się w okolicy tzw. kanionu tarnogórskiego przy linii Kolei Wąskotorowej.

Św. Barbarę odnajdziemy również w gminie Zbrosławice, a dokładnie w kościele św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Karchowicach, a także w koście pw. Wniebowzięcia NMP w Miasteczku Śląskim.

Garść faktów historycznych potwierdza, że tarnogórskie górnicze tradycje to wartości, które trzeba chronić. Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego prowadzi Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wspólnie z Narodowym Instytutem Dziedzictwa. Obowiązek ochrony i inwentaryzacji tradycji, zwyczajów, czy też umiejętności związanych z tradycyjnym rzemiosłem nakłada na państwo konwencja UNESCO z 2003 roku. Obecnie na liście znajdują się  64 zjawiska,  są to m.in.: polonez, jako polski taniec, umiejętność ręcznego malowania wzoru opolskiego i Pochód Lajkonika.

– Naszym celem jest szeroka promocja obiektów na liście UNESCO, a także innych atrakcji, by turyści zrozumieli fenomen naszego regionu – zapowiadał przy okazji przyjęcia strategii Zbigniew Pawlak, prezes SMZT.

Lokalna Organizacja Turystyczna Miasta Gwarków skupia samorządy, stowarzyszenia oraz przedsiębiorców branży turystycznej z Bytomia, Tarnowskich Gór, Zbrosławic. W skład stowarzyszenia wchodzą gminy Bytom, Zbrosławice i Tarnowskie Góry, Powiat Tarnogórski, Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, a także stowarzyszenia Gliwicka 66, Dziedzictwo, Stowarzyszenie Górnośląskie Koleje Wąskotorowe i Muzeum w Tarnowskich Górach.

– Wszystkim nam tak samo zależy na chronieniu naszego wspólnego dziedzictwa  i współpracy – mówił Arkadiusz Czech, Burmistrz Tarnowskich Gór.

W najbliższym czasie LOT zajmie się identyfikacją wizualną Miasta Gwarków, uruchomieniem własnej strony internetowej oraz profili w portalach społecznościowych.

– Wszystko, co chcemy promować jako swojego rodzaju powiązany ze sobą tematycznie pakiet, wypracowaliśmy już dawno w czasie wielomiesięcznych warsztatów – poinformował Piotr Korab z tarnogórskiego magistratu, powołując się na „Miasto Gwarków – Szlak Srebra i Wody w Tarnowskich Górach, Bytomiu i Zbrosławicach”, stworzony jeszcze w 2019 roku pierwszy tego typu, oparty na zabytkach UNESCO oraz innych historycznych obiektach szlak w Polsce.

Do współtworzenia szlaku w najbliższym czasie zaproszeni zostaną  także przedsiębiorcy, w pierwszej kolejności restauratorzy i hotelarze.

Nagroda została przyznana „za znaczący wkład w zachowanie dziedzictwa kulturowego Górnego Śląska oraz wspieranie rozwoju Politechniki Śląskiej”. Przykładem wspólnych działań są m.in. ogłoszone rok temu pierwsze wyniki badań prowadzonych w ramach projektu Laboratorium Badań i Analiz Warunków Pracy Zawodów Przemysłowych. Ziemię tarnogórską z inicjatywy SMZT od lat badają naukowcy właśnie Politechniki oraz Uniwersytetu Śląskiego. Najciekawsze wyniki zmieniają treść podręczników do historii. Dziś możemy m.in. powiedzieć, że życie na terenie dzisiejszych Tarnowskich Gór i Bytomia toczyło się kilkaset lat wcześniej, niż pisał z bulli papieskiej Innocenty II, czyli od XII wieku. Naukowcy wykazali,i że srebro i ołów było wydobywane już w IX wieku. Policzono też szyby na Srebrnej Górze, których jest aż 14 tysięcy.

Na co dzień Zbigniew Pawlak jest także członkiem Rady Społecznej Politechniki Śląskiej, do której zadań należy m.in. wspieranie uczelni w działalności na rzecz jej rozwoju, wyrażanie opinii na różnorakie tematy, czy też współpraca i wymiana informacji między środowiskami.

W tym roku nagrodę otrzymali także: Grzegorz Czapla – wójt Gminy Ożarowice, Magdalena Budny – Prezes Zarządu Przedsiębiorstwa Zagospodarowania Odpadów w Gliwicach, Krzysztofa Piechaczek – Prezes Firmy Weninger, a także Kazimierz Karolczak – Przewodniczący Zarządu Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, czyli partnera strategicznego naszych zabytków z listy UNESCO.

Artykuł koncentruje się przede wszystkim na aspektach służby wojsk brytyjskich w Tarnowskich Górach w latach 1921-1922.

– W naszym mieście od stycznia 1920 r. stacjonowały wojska francuskie, które w lipcu 1921 r. zostały zastąpione przez szereg pułków brytyjskich – irlandzkich, angielskich oraz jeden szkocki, 2. Batalion Black Watch, tzn. Czarną Straż. Szkoccy oficerowie mieli w naszej siedzibie przy ulicy Gliwickiej 2 swoją mesę i klub oficerski, a żołnierze z obsługi kuchni swe kwatery. W Tarnowskich Górach Szkoci przebywali od 2 kwietnia do 25 czerwca 1922 r., kiedy to uroczyście przekazali je państwu polskiemu – mówi Mariusz Gąsior.

28 czerwca 1919 r. w Paryżu podpisany został traktat wersalski, który zakończył ponad czteroletnie zmagania wojsk ententy i państw centralnych podczas I wojny światowej. Jego postanowieniami na Górnym Śląsku było m.in. przeprowadzenie plebiscytu (jak pamiętamy, wybór dokonywał się w bardzo burzliwych okolicznościach) oraz powołanie Międzysojuszniczej Komisji Rządzącej i Plebiscytowej. Tym samym zdecydowano o sformowaniu i wysłaniu na Górny Śląsk międzynarodowego kontyngentu wojsk rozjemczych, francuskich, włoskich i brytyjskich, które miały czuwać nad przebiegiem głosowania.

Siedzibą MKRiP było Opole, ale wojska koncentrowały się w wielu śląskich miastach, w tym również w Tarnowskich Górach, gdzie odegrały bardzo ważną rolę, gdyż w naszym mieście przez kilka miesięcy mieścił się sztab główny brytyjskiego korpusu. Obecność wojsk brytyjskich na Górnych Śląsku zapobiegła wybuchowi wojny w regionie na szerszą skalę.

Pamięć o brytyjskich wojskach w Tarnowskich Górach powoli powraca, czego przykładem jest jeden z pokoi w Hostelu Młotek i Perlik przy ul. Gliwickiej 2 i 4 (zarządzanym przez SMZT), udekorowana grafikami z czasów służby szkockiej Czarnej Straży. Ale historia ta ma znacznie więcej wątków.

– O szkockich żołnierzach pamiętamy od lat, corocznie przecież w pochodzie gwarkowskim maszeruje szkocka orkiestra wojskowa. Ale to zdecydowanie niepełny obraz, gdyż w Tarnowskich Górach znacznie dłużej stacjonowały bataliony irlandzkie czy też brytyjscy artylerzyści, którzy w naszym mieście spędzili prawie pełny rok. Publikacja przywraca tej historii właściwą równowagę – dodaje autor.

Autor książki to muzealnik z wieloletnim doświadczeniem, w przeszłości wieloletni kustosz Imperial War Museum w Londynie i były kierownik Działu Fotografii w Muzeum Śląskim w Katowicach, obecnie kustosz zbiorów w Stowarzyszeniu Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, pasjonat fotografii militarnej. Jest współautorem albumu fotograficznego pt. „Życie codzienne żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie 1939-1947” (wydanego w 2016 r.) oraz szeregu artykułów o tematyce historycznej i muzealnej.

Artykuł ukazał się po raz pierwszy w Roczniku Muzeum w Tarnowskich Górach, Tom VII (2021). Dwujęzyczna książka to jego drugie wydanie, poprawione. Publikację w formie drukowanej można pozyskać bezpłatnie w siedzibie SMZT, do wyczerpania nakładu. Ukazała się nakładem tylko 270 egzemplarzy, dlatego równocześnie stworzony został ebook w wersjach językowych, polskiej i angielskiej. Wersja elektroniczna książki będzie wysyłana zainteresowanym mailowo (wystarczy napisać wiadomość na adres: m.gasior@kopalniasrebra.pl).

Zadanie zostało sfinansowane ze środków gminy Tarnowskie Góry.

„Akademia Wodna” to odpowiedź na potrzebę szerokiej edukacji klimatycznej dzieci, młodzieży i dorosłych i podnoszenie świadomości ekologicznej polskiego społeczeństwa. Inauguracji programu towarzyszyła publikacja raportu, który z jednej strony w syntetyczny sposób przedstawia wpływ zmian klimatu na dostęp do wody oraz możliwości jej wykorzystania, a z drugiej podejmuje temat świadomości społecznej w tym obszarze. W raporcie zaprezentowano wyniki badania ankietowego przeprowadzonego przez organizatorów programu wśród młodych mieszkańców Tarnowskich Gór, Woźnik i Miasteczka Śląskiego w obszarze postrzegania zmiany klimatu czy sytuacji wodnej w Polsce przez młodych, a także nawyków prośrodowiskowych. Stanowiły one podstawę do zaprojektowania działań programowych.

Sam program składa się z trzech modułów dostosowanych do poszczególnych grup odbiorców. Ważną częścią są szkolenia dla nauczycieli ze szkół podstawowych oraz ponadpodstawowych, których celem jest wsparcie w rozwoju kompetencji zawodowych w zakresie edukacji klimatycznej. Realizowane w formule spotkań online, są adresowane do szerokiego grona nauczycieli: przyrody, geografii, biologii, chemii, fizyki, a także edukatorów chcących poruszać tematykę wodną na lekcjach wychowawczych, zajęciach WOS, plastyce itd., pracujących z młodzieżą w wieku 12 lat i starszą. Zajęcia będą trwały od października do grudnia 2022 roku. Uczestnicy otrzymają pakiety pomocy dydaktycznych, natomiast zaangażowane w program szkoły zostaną wyposażone w zbiorniki na deszczówkę.

Oprócz szkoleń dla nauczycieli organizatorzy programu przygotowali także aplikację mobilną „Akademia Wodna” – innowacyjne narzędzie edukacji mieszkańców na temat zrównoważonego gospodarowania zasobami wodnymi. Aplikacja adresowana jest do wszystkich mieszkańców i za pomocą nowoczesnej metody grywalizacji zachęca do pogłębiania wiedzy ekologicznej. Dla najbardziej zaangażowanych graczy przewidziane są atrakcyjne nagrody.

Zwieńczeniem programu będzie otwarcie nowej ścieżki edukacyjnej w naszej kopalni. Jednym z jej elementów będzie opowieść o życiodajnej substancji – wodzie. Tworzenie koncepcji trwa.

Program realizowany jest przez Fundację Veolia PL oraz UNEP/GRID-Warszawa we współpracy ze Stowarzyszeniem Miłośników Ziemi Tarnogórskiej. Inicjatywę wspiera PWiK w Tarnowskich Górach, a także władze gminne i powiatowe (Urząd Miasta w Tarnowsich Górach, Urząd Miasta w Miasteczku Śląskim, Urząd Gminy w Woźnikach, Starostwo Powiatowe w Tarnowskich Górach, a także Politechnika Śląska).

Obchody tegorocznego święta  odbyły się w Pocysterskim Zespole Klasztorno-Pałacowym w Rudach Raciborskich (Kraina Górnej Odry) 27 września 2022 r., czyli w Światowym Dniu Turystyki. Prezes SMZT Zbigniew Pawlak odebrał tego dnia dwa dyplomy. Dyplomy za zasługi dla rozwoju turystyki w regionie w imieniu marszałka Jakuba Chełstowskiego wręczyła radna Sejmiku Śląskiego Julia Kloc – Kondracka. Za to Prezes Śląskiej Organizacji Turystycznej Adam Wawoczny wręczył podziękowania i nominacje dla uczestników Konkursu na Najlepszy Produkt Turystyczny 2022 Certyfikat Polskiej Organizacji Turystycznej (w tym roku do regionalnego etapu konkursu nasza organizacja zgłosiła Sztolnię Czarnego Pstrąga).

Dyplom Marszałka Województwa Śląskiego za Zasługi dla Rozwoju Turystyki” nadaje się osobom oraz jednostkom organizacyjnym, a także organizacjom społecznym i zawodowym, które swoją działalnością w sposób szczególny przyczyniły się do rozwoju turystyki w Województwie Śląskim. Dyplom przyznaje się w następujących kategoriach: działalność społeczna, działalność biznesowa, instytucja, osobowość turystyczna roku oraz przedsięwzięcie/wydarzenie turystyczne roku.

Przypominamy, że Tarnowskie Góry mają własną jabłoń i to właśnie z jej powodu 24 kwietnia odbyła się I edycja wydarzenia pod nazwą „Wybory Pięknej z Rept – Zakosztuj nowej tarnogórskiej historii!”. Tego dnia zasadzono pierwsze drzewka w mieście, rozdano 150 kg jabłek i 200 sadzonek, edukowano na różne sposoby oraz smakowano jabłko pod wieloma postaciami. Święto na swoją premierę czekało 3 lata, ponieważ tyle czasu potrzeba było, żeby wyrosły pierwsze sadzonki (drzewka zostały zaszczepione z inicjatywy SMZT). Teraz chcemy, żeby co roku w kwietniu festiwal rozpoczynał sezon wydarzeń kulturalnych w mieście.

W Ozimku spotkali się znawcy życia Humboldta oraz miłośnicy industrializacji, szczególnie górnictwa i hutnictwa. Jednym z prelegentów był Zbigniew Pawlak, prezes Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, który opowiadał m.in. o tarnogórskich obchodach z okazji rocznicy urodzin i pobytu Humboldta w Tarnowskich Górach, a w Mieście Gwarków oprowadził gości po kopalni i mieście.

– Nie przypadkiem Humboldt w Wiedniu spędził jeden dzień, a u nas cały miesiąc! – wskazywał Pawlak, opowiadając o wizycie wybitnego przyrodnika, podróżnika i geografa w Srebrnym Mieście. Przypomnijmy: podczas swoich licznych wypraw na Śląsk Humbolt skuszony m.in. maszyną parową w Królewskiej Kopalni Fryderyk przebył do Tarnowskich Gór w grudniu 1792 roku i został na miesiąc.

Na wydarzeniu obecna była także Dorothée-Isabell Freiin von Humboldt-Dachroeden, reprezentantka rodziny Humboldt i prapraprawnuczka brata wybitnego naukowca. Na miejscu dowiedziała się m.in. o fakcie, że jej krewny przyczynił się m.in. do założenia tarnogórskiej Górnośląskie Szkoły Górniczej. Niestety, mimo długiego pobytu nie wpisał się on od Złotej Księgi Królewskiej Kopalni Fryderyk

Alexander Heinrich Friedrich von Humboldt, wybitny przyrodnik, podróżnik i twórca nowoczesnej geografii. Podczas swoich licznych wypraw jako inspektor górniczy odwiedził i nasze miasto zachwycając się jego podziemnym bogactwem. Był pierwszym, który głośno mówił o destrukcyjnym wpływie człowieka na środowisko. Był przeciwnikiem niewolnictwa i kolonializmu. Krytycznie traktował rozwój przemysłowy. Do Tarnowskich Gór przybył późną jesienią 1792 r. aby się spotkać z hrabią Fryderykiem Wilhelmem von Redenem, dyrektorem Wyższego Urzędu Górniczego oraz aby poznać miejscowe górnictwo. W mieście spędził prawie miesiąc. Zainteresował się sposobami wydobycia miejscowych kruszców. Obejrzał zamontowaną wcześniej maszynę parową. Później odwiedził Wieliczkę, Wrocław, Wałbrzych, Miedziankę, Bukowiec i wspiął się na Śnieżkę. Wyjechał ze Śląska w 1793 r.

Fotograficzną podróż rozpoczyna dzień 9 lipca 2017 r. To właśnie tego dnia w Krakowie 28 artefaktów pn. “Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku wraz z systemem gospodarowania wodami podziemnymi w Tarnowskich Górach”, Bytomiu i Zbrosławicach wpisano na listę UNESCO. To duży prestiż (Zabytkową Kopalnię Srebra i Sztolnię Czarnego Pstrąga odwiedziło przez te 5 lat ponad pół miliona turystów), ale jeszcze większe zobowiązanie. Obecność w światowej czołówce w pierwszej kolejności kładzie nacisk na skuteczną ochronę dziedzictwa i edukację. Dopiero na drugim miejscu jest turystyka. I choć wiele jest jeszcze do zrobienia, to w ciągu tych kilku lat od wpisu udało się pogodzić jedno i drugie.

– Myślę, że od tego czasu świadomość naszego dziedzictwa i wyjątkowości wzrosła znacznie i to jest chyba najważniejszy efekt UNESCO, z jakim mamy do czynienia – dodał Pawlak.

Na planszach znalazło się miejsce m.in. na: wymianę łodzi oraz rozbudowę bazy turystyczne w sztolni, remont Bramy Gwarków, nowe oferty w tarnogórskich podziemiach, badania prowadzone przez stowarzyszenie we współpracy z uczelniami wyższymi, witacze postawione na drogach wjazdowych do miasta, czy też powstającą właśnie Lokalną Organizację Turystyczną.

– Tarnogórskie UNESCO to coś, czym wszędzie się chwalimy, ale to dla nas przede wszystkim duża odpowiedzialność i pozytywne obciążenie, żeby zachowywać i chronić to dla następnych pokoleń – mówił Franciszek Nowak, wskazując, że wsparcie miasta okazało się szczególnie ważne w czasie pandemii, kiedy sytuacja prowadzącego kopalnię oraz sztolnię i utrzymującego się jedynie z turystów stowarzyszenia była naprawdę trudna.

Na wystawę złożyły się w sumie 24 plansze. Jednak trochę miejsca zostało poświęconego dalekiej Japonii. Przypomnijmy, że (tuż przed tarnogórskim wpisem) w Kopalni Srebra w Iwami Ginzan zorganizowana została wystawa o naszych podziemiach. Tak się składa, że podziemia z Kraju Kwitnącej Wiśni właśnie świętują 15 lat od wpisu na listę UNESCO. I choć dzieli nas ponad 8 tys. km, to jednak łączą daty oraz współpraca. Dzięki wystawie można bliżej poznać japońską kopalnię srebra.

Wystawa została zorganizowana we współpracy z Urzędem Miasta w Tarnowskich Górach.

projekty i skład: Grzegorz Rudnicki

teksty: Weronika Herzog i Grzegorz Rudnicki

zdjęcia: Sławek Klyczka, Mirosław Błaszczak. Weronika Herzog, Grzegorz Rudnicki, Paweł Szałankiewicz, Radosław Kaźmierczak, Ireneusz Malik, Zbigniew Pawlak, Sebastian Romankiewicz, Sebastian Janicki, Jan Renka, Piotr Korab, Mariusz Gąsior, Maciej Goryl, Agnieszka Draus, Wiktoria Poznakowska, Radosław Krzyżowski, Denis Widera, Tomasz Bohm, Łukasz Zawada, Andrzej Adrabiński, Paweł Suder, Narodowy Instytut Dziedzictwa, kopalnia Iwami Ginzan, Urząd Miasta Tarnowskie Góry, Bytom z natury zielony, Deutsches Bergbau-Museum Bochum, Centrum Koordynacji Projektów Środowiskowych, Muzeum w Tarnowskich Górach

druk:  Producent reklam Selekt